Mineraller, enerji sistemlerinden inşaattan imalat ve yüksek teknolojilere kadar global ekonominin temel unsurları arasında yer almaktadır. Ancak dünya genelinde mineral üretimi, doğal kaynakların dağılımı ve farklı ülkelerin enerji ile sanayi kapasiteleri nedeniyle belirli ülkelere daha fazla yönelmektedir.
Avusturya Maliye Bakanlığı'nın verilerinden yola çıkılarak yapılan bir çalışmaya göre, 2024 yılı itibarıyla dünya genelindeki toplam mineral üretimi 19,86 milyar metrik ton olarak tahmin edilmektedir. Bu sıralama, ülkelerin toplam üretim düzeyine göre yapılırken, metaller dışında boksit, elmas gibi endüstriyel mineraller ile kömür, ham petrol ve doğalgaz gibi mineral yakıtlar da dâhil edilmiştir.
Dolayısıyla, bu sıralama maden üretiminin ekonomik değerini değil, toplam üretim tonajını yansıtmaktadır. Özellikle kömür ve petrol gibi yüksek hacimlere sahip emtialar, belirlenen toplam üretim miktarında önemli bir etki yaratmaktadır.
Çin liderliğini sürdürmekte
Çin, 5 milyar 341,4 milyon metrik tonluk üretim miktarıyla dünyanın en büyük mineral üretim ülkesidir. Çin'in bu üretimi, dünya genelinde toplam mineral üretiminin yüzde 26,9'una denk gelmektedir.
Ülkeye ait toplam üretimde kömür, kayda değer bir rol oynamaktadır. 2024 yılı için Çin'in kömür üretimi yaklaşık 4,8 milyar metrik ton olarak öngörülmektedir.
ABD, 2 milyar 397,4 milyon metrik tonluk üretimle ikinci sırayı almaktadır. Bu ülkenin, küresel üretimin yüzde 12,1'ini oluşturmasında ham petrol ve doğalgaz üretiminin önemli etkisi olmuştur.
Rusya, Hindistan ve Avustralya ise ilk beşi tamamlayan diğer ülkelerdir. Rusya, fosil yakıtların yanı sıra altın ve temel metallerde önemli bir üretici konumunda bulunmaktadır. Hindistan, dünya çapında önemli kömür üreticilerinden biriyken, Avustralya boksit, demir cevheri ve lityum gibi minerallerde öne çıkmaktadır.
Türkiye 20. sırada
Türkiye, 144,4 milyon metrik tonluk mineral üretimiyle dünya sıralamasında 20'nci sıraya yerleşmiştir. Ülkenin küresel mineral üretimindeki payı ise yüzde 0,7 oranında hesaplanmıştır.
Türkiye'nin hemen üstünde Meksika 147,2 milyon ton, hemen altında ise Gine 141,8 milyon ton ile bulunmaktadır.
Türkiye'nin 20. sırada yer alması, ülkedeki toplam mineral üretim hacminin küresel ölçekte önemli bir seviyeye ulaştığını göstermektedir. Ancak çalışmanın tonaj bazlı olması, bu sıralamanın ülkelerin maden üretimlerinin ekonomik değeri veya stratejik önemini doğrudan ifade etmediğini ortaya koymaktadır.
Dünyanın en büyük 25 mineral üreticisi
| 1 | Çin | 5.341,4 | 26,9 |
| 2 | ABD | 2.397,4 | 12,1 |
| 3 | Rusya | 1.566,6 | 7,9 |
| 4 | Hindistan | 1.413,8 | 7,1 |
| 5 | Avustralya | 1.332,4 | 6,7 |
| 6 | Endonezya | 941,9 | 4,7 |
| 7 | Suudi Arabistan | 620,0 | 3,1 |
| 8 | Kanada | 570,2 | 2,9 |
| 9 | İran | 540,3 | 2,7 |
| 10 | Brezilya | 529,8 | 2,7 |
| 11 | Güney Afrika | 295,8 | 1,5 |
| 12 | Kazakistan | 253,8 | 1,3 |
| 13 | BAE | 238,3 | 1,2 |
| 14 | Irak | 226,6 | 1,1 |
| 15 | Katar | 215,2 | 1,1 |
| 16 | Norveç | 199,0 | 1,0 |
| 17 | Kuveyt | 156,2 | 0,8 |
| 18 | Cezayir | 151,3 | 0,8 |
| 19 | Meksika | 147,2 | 0,7 |
| 20 | Türkiye | 144,4 | 0,7 |
| 21 | Gine | 141,8 | 0,7 |
| 22 | Almanya | 122,8 | 0,6 |
| 23 | Nijerya | 115,1 | 0,6 |
| 24 | Moğolistan | 109,2 | 0,5 |
| 25 | Kolombiya | 108,8 | 0,5 |
Asya-Pasifik bölgesi, dünya mineral üretiminin yarısından fazlasını gerçekleştiriyor
Üretimin ülkeler bazında yoğunlaşmasının yanı sıra, bölgesel dağılım da dikkat çekici bir durum arz ediyor. Asya-Pasifik bölgesi, 2024 yılında 9 milyar 998,7 milyon metrik ton üretimle dünya mineral üretiminin yüzde 50,3'ünü gerçekleştirmiştir.
Bu bölgede, Çin, Hindistan, Avustralya ve Endonezya gibi ülkeler en yüksek üretim miktarlarına sahip. Çin hariç tutulduğunda Asya-Pasifik'in toplam üretimi 4,7 milyar metrik tona ulaşırken, küresel payı da yüzde 23,4 olarak kaydedilmiştir.
Kuzey Amerika, 3 milyar 149,8 milyon ton ile dünya üretiminin yüzde 15,9'unu gerçekleştirirken, Avrupa 2 milyar 378,3 milyon ton ile yüzde 12'lik bir pay almıştır. Orta Doğu, 2 milyar 311,9 milyon ton, Afrika 1 milyar 84,2 milyon ton ve Güney Amerika ise 934,1 milyon ton üretimle sıralamayı tamamlamaktadır.
| Asya-Pasifik | 9.998,7 | 50,3 |
| Kuzey Amerika | 3.149,8 | 15,9 |
| Avrupa | 2.378,3 | 12,0 |
| Orta Doğu | 2.311,9 | 11,6 |
| Afrika | 1.084,2 | 5,5 |
| Güney Amerika | 934,1 | 4,7 |
| Dünya toplamı | 19.857,0 | 100,0 |
Afrika kıtasının küresel üretimdeki payı yüzde 5,5 düzeyinde kalırken, kobalt ve platin grubu metaller gibi daha düşük hacimli ancak stratejik değere sahip emtialar konusunda ise öne çıkmaktadır. Güney Amerika, bakır ve lityum gibi kritik minerallerdeki önemli konumuyla dikkat çekmektedir.
Küresel üretimin yüzde 90'ı 25 ülkeden sağlanıyor
Veriler, mineral üretimindeki yoğunlaşmayı net bir biçimde göstermektedir. 2024 yılında küresel mineral üretiminin yaklaşık yüzde 90'ı ilk 25 ülke tarafından sağlanmıştır.
Bu yoğunlaşmanın nedeni, ülkelerin sahip olduğu doğal kaynakların yanı sıra enerji rezervleri, madencilik altyapısı, sanayi kapasiteleri ve iç talebin büyüklüğünden kaynaklanmaktadır.
Sonuç olarak, dünya mineral üretiminde Çin'in belirgin şekilde önde olduğu göze çarparken, ilk sıralarda bulunan ülkelerin büyük bir kısmı aynı zamanda küresel enerji ve hammadde tedarik zincirlerinde hayati birer aktör konumundadır. Türkiye ise toplam üretim hacminde 20'nci sırayı alarak ilk 25 ülke arasında kendine yer bulmuştur.
