Türkiye Tarımında İklim Krizi! En Riskli Ürünler: Arpa, Karpuz ve Mısır
Türkiye'nin tarımsal faaliyetlerini 2004-2024 döneminde mercek altına alan yeni bir araştırma, ülkemizin tarım alanındaki iklim risk haritasını gözler önüne seriyor. Yapılan analizde, 157 tarım ürününden 53'ünün iklim açısından yüksek risk taşıdığı, 52 ürünün orta seviyede risk barındırdığı ve 52 ürünün ise düşük risk grubunda yer aldığı tespit edildi. En büyük risk altında bulunan ürünler arasında arpa, karpuz ve mısır dikkat çekiyor.
Oksijen'den Esen Dolma'nın derlediği habere göre, Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi'nde 31 Temmuz tarihinde yayımlanan bu çalışma, Gümüşhane Üniversitesi'nden Banu Bolayır ile Uğur Demirel'in katkılarıyla hazırlandı.
Araştırmacılar, Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) bitkisel üretim verileri ile Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün istatistiklerini bir araya getirerek kapsamlı bir analiz gerçekleştirdi.
Sadece 21 yıl boyunca kesintisiz verilerine ulaşılabilen ürünler inceleme kapsamına alındı. Her bir ürün için yıllık üretim rakamları; hava sıcaklığı, yağış miktarı, nem oranı, buharlaşma, rüzgar hızı ve çeşitli derinliklerdeki toprak sıcaklıkları gibi toplam 15 meteorolojik değişkenle ilişkilendirildi.
Bu kapsamda, her ürün özelinde bölgesel meteorolojik verilerdeki aşırı değişiklikler (tehlike), bu değişimlerin ürünün üretim miktarıyla ne denli örtüştüğü (maruziyet) ve ürünlerin bu değişimlere ne kadar duyarlı olduğu (kırılganlık) göz önüne alınarak bir toplam risk skoru elde edildi.
Maksimum Sıcaklık En Belirleyici Faktör
Yapılan analizde en dikkat çeken bulgu, maksimum sıcaklık değişkenine ait oldu. Bu faktörün modeldeki önemi yüzde 60,42 olarak belirlendi. İkinci sırada yüzde 11,98 ile toplam yağış ve yüzde 11,26 ile 10 santimetre derinlikteki toprak sıcaklığı yer aldı. Bu üç değişken, modeldeki iklim faktörlerinin toplam öneminin yüzde 83,66'sını oluşturdu.
Araştırma sonuçları, 21 yıllık iklim eğilimleriyle de tutarlılık gösteriyor.
Zira Türkiye’nin ortalama sıcaklıkları bu süre zarfında 13,2 derece ile 15,3 derece, maksimum sıcaklık 19,2 dereceden 21,4 dereceye, minimum sıcaklık ise 7,6 dereceden 10 dereceye yükseldi. Toplam yağış miktarının ise 607,4 milimetreden 567 milimetreye düştüğü görüldü.
Bu bağlamda, modelde öne çıkan iki gösterge olan maksimum sıcaklık artarken, yağış miktarının düşmesi, risk sıralaması üzerinde de etkili oldu ve bu dönemde belirgin bir iklimsel zemin oluştu.
Yine de, yüksek risk grubundaki ürünler için yapılan bu sıralama, ürünlerin tamamen yok olacağı veya belirli bir ölçüde azalacağı yönünde bir tahmin sunmuyor.
Araştırmaya göre, "yüksek risk" ifadesi, mutlak bir tehlike sınırını değil, ele alınan ürünler arasında en kırılgan olan üçte birini temsil ediyor.
Çalışmanın yazarları, bu araştırmayı bir üretim öngörüsü değil, iklim değişkenlerini ve ürünlerin kırılganlık durumlarını sıralayan bir keşif aracı olarak tanımlıyor ve yüksek risk taşıyan ürünlerle ilgili desteklerin önceliklendirilmesini, tarım sigortalarının iklim duyarlılıklarını gözetmesini ve yem bitkileri ve baklagiller için bölgesel uyum planları oluşturulmasını öneriyor.
Sonuç olarak, 53 ürün içeren liste tam bir gelecek tahmini sunmasa da daha derinlemesine bölgesel araştırmaların hangi noktadan başlaması gerektiğini belirten bir risk haritası görevi görüyor.