Motorinin litre fiyatına, 15 Eylül Salı tarihinden itibaren 6 lira 62 kuruşluk bir zam yapılması öngörülüyor.
Sektör kaynaklarından alınan bilgilere göre, zam gerçekleşirse İstanbul'un Avrupa Yakası'nda 14 Eylül itibarıyla motorinin litre fiyatı 89,01 Türk Lirası (TL) seviyesinden yaklaşık 95,63 TL'ye yükselecek. Aynı şekilde, motorinin litresi Ankara'da yaklaşık 96,78 TL’ye, İzmir’de ise 97,05 TL’ye çıkması bekleniyor.
Böylece motorin fiyatı, hükümetin global fiyat artışlarını sınırlamak için Ağustos ayında gerçekleştirdiği vergi müdahalesinden yaklaşık bir ay sonra yeniden 100 TL seviyesine yaklaşmış olacak.
Motorin fiyatlarının 100 TL sınırına yaklaşmasında eylül ayında Özel Tüketim Vergisi'nin (ÖTV) yeniden devreye girmesi ve dünya genelinde petrol ve özellikle dizel piyasasındaki arz sıkıntısının etkisi büyük rol oynamakta.
Ağustos Ayında ÖTV Sıfırlanmıştı
Hükümet, küresel motorin fiyat artışlarını sınırlamak amacıyla 13 Ağustos'ta motorinde uygulanan ÖTV'yi ay sonuna kadar sıfırlama kararı almıştı.
Bu karar öncesinde litre başına 7,74 TL seviyesinde bulunan aktif ÖTV'nin sıfırlanması, KDV etkisiyle birlikte pompa fiyatında yaklaşık 9,29 TL'lik bir düşüşe sebep olmuştu.
Aynı karar çerçevesinde motorin için yıl sonuna kadar kademeli bir ÖTV takvimi de belirlenmişti.
Bu takvime göre, 1 Eylül'den itibaren motorinden litre başına 3 TL ÖTV tahsil edilmeye başlandı. Ekim ayında bu tutar 6 TL’ye, Kasım ayında 9 TL’ye ve Aralık ayında ise 12 TL’ye çıkacak. 1 Ocak 2027 itibarıyla litre başına 13,9006 TL olarak belirlenmesi planlanıyor.
Motorin, aynı zamanda eşel mobil sisteminin kapsamından da çıkarıldı. Böylece uluslararası fiyat hareketlerinin belirli bir bölümünün ÖTV üzerinden dengelendiği mekanizmanın yerini, motorin için belirlenmiş olan sabit bir vergi takvimi aldı.
Ancak, ağustosta gerçekleşen vergi müdahalesinden bugüne kadar küresel enerji piyasasında koşullar önemli ölçüde değişti.
Petrol Fiyatları Yeniden 100 Doların Üzerinde
13 Ağustos'ta yapılan vergi düzenlemelerinin uygulandığı günde Brent petrolün varil fiyatı 88 dolara kadar gerilemişti.
Eylül ayında ise Ortadoğu'daki savaşın enerji üretimi ve taşımacılığı üzerindeki olumsuz etkilerinin artmasıyla birlikte petrol fiyatları tekrar 100 doların üzerine çıktı.
Brent petrol, geçen haftayı 104,61 dolardan kapatırken, 14 Eylül Pazartesi günü 109,97 dolara kadar yükseldi.
DW Türkçe'den Pelin Ünker'in derlediği habere göre, bu son artışta Suudi Arabistan'ın doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz'e bağlayan ve Hürmüz Boğazı'na alternatif bir ihracat rotası sağlayan Doğu-Batı petrol boru hattının İHA saldırısının ardından kapanmasının da etkisi büyük oldu.
Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği, savaş öncesi seviyelerin oldukça altında ilerlemekte.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) 11 Eylül'de yayımladığı Petrol Piyasası Raporu'na göre, küresel petrol üretimi ağustos ayında, bir önceki aya göre günlük 1,6 milyon varil azalmış durumda. Kurum, 2026 yılının genelinde küresel petrol arzının geçen yıla göre günlük 5,7 milyon varil azalmasını bekliyor.
Motorinde Asıl Sıkıntı
Ancak Türkiye'deki motorin fiyatları açısından sadece ham petrol fiyatlarını incelemek yeterli değildir.
Küresel piyasalardaki en büyük sıkıntılardan biri, ham petrolün motorin gibi ürünlere dönüştürüldüğü rafineri aşamasında yaşanmaktadır.
IEA'ya göre, küresel rafinerilerin işlediği petrol miktarı ağustos ayında, geçen yılın aynı dönemine oranla günlük 4,2 milyon varil gerilemiştir. Bu kayıplar, Ortadoğu, Rusya ve Asya'daki ham petrol ithalatçısı ülkelerde yoğunlaşmıştır.
Ortadoğu, global düzeyde motorin arzı konusunda kritik bir konumda. Körfez ülkeleri, 2025 yılında günlük 3,3 milyon varil rafine petrol ürünü ihraç ediyordu.
Ancak IEA'nın raporuna göre, saldırılar ve uygun ihracat güzergahlarının yetersizliği nedeniyle bu bölgede günlük yaklaşık 3 milyon varillik rafinaj kapasitesi devre dışı kalmış durumda.
Bu arz sıkıntısı, motorin fiyatlarının ham petrol fiyatlarından daha sert bir şekilde artmasına sebep oldu.
IEA'nın son raporu, ABD'de dizel fiyatlarının eylül ayı başında varil başına 200 doların üzerine çıktığını belirtmektedir. Bu rakam, savaş öncesi seviyenin yüzde 94 üzerinde yer alıyor.
Kurum, Avrupa ve Asya'daki dizel fiyatlarının da ABD'deki seviyelerin çok gerisinde kalmadığına işaret ediyor.
Küresel Motorin İhracatı Düşüşte
Arz sıkıntısı, Ortadoğu'dan yapılan motorin ihracatına da yansımakta.
IEA'ya göre, Körfez ülkelerinin motorin ve gaz yağı net ihracatı ağustos ayında günlük ortalama 390 bin varile kadar düştü. Bu rakam, savaş öncesi seviyenin dörtte birinden biraz fazla.
Küresel motorin piyasasındaki sıkıntıyı artıran bir diğer faktör ise Rusya'nın durumu. Ukrayna'nın Rus enerji altyapısına yönelik saldırılarının artması, rafineri işlemlerini ve petrol ürünü ihracatını azaltmakta.
IEA'ya göre, Körfez ülkeleri ile Rusya'nın motorin ve gaz yağı net ihracatı birlikte değerlendirildiğinde, ağustos ayındaki miktar, şubat ayına göre günlük 1,6 milyon varil daha düşük olarak kaydedilmiştir.
Bu iki bölge, savaş öncesinde deniz yoluyla gerçekleştirilen küresel motorin ve gaz yağı ticaretinin yaklaşık yüzde 45'ini karşılıyordu.
Dizel Rafinaj Marjları Rekor Seviyede
Arz kayıpları, motorinin ham petrole göre ne derece pahalı hale geldiğini gösteren rafinaj marjlarında da açıkça ortaya çıkmakta.
Reuters'ın sektör yöneticilerine dayandırarak 8 Eylül tarihinde yayımladığı habere göre, Rusya ve Ortadoğu'daki rafineri sorunları, küresel piyasada ciddi bir motorin açığı oluştururken dizel rafinaj marjı varil başına 108,02 dolarla tarihi bir haneye ulaştı.
Sektör temsilcileri, motorin arzındaki bu sıkışıklığın kış boyunca devam edebileceğini öngörüyor.
IEA da Atlantik Havzası'nda rafineri marjlarının ağustos ayında rekor seviyelerine ulaştığını ve bu yükselişte motorinin belirleyici bir rol oynadığını belirtmektedir.
Böylece ham petrolün fiyatı, motorin maliyetinin sadece bir kısmını oluşturuyor. Rafineri kapasitesindeki kayıplar ve rafine ürün ticaretindeki kesintiler nedeniyle, motorin, ham petrolden daha hızlı bir biçimde pahalanabiliyor.
Küresel Stoklar Hızla Azalıyor
Arz sorununun sürmesi, küresel petrol stoklarına da olumsuz yansıdı.
IEA'nın raporuna göre, gözlemlenebilir küresel petrol stokları yalnızca ağustos ayında 95 milyon varil azaldı. Ortadoğu'daki savaşın başladığı şubat ayından bu yana toplam düşüş 507 milyon varili buldu.
Bu durum, yeni arz kesintilerine karşı küresel enerji piyasasının manevra alanının da daraldığını gösteriyor.
Motorin Fiyatlarındaki Artışın Önemi
Motorin, yalnızca binek araçlarda değil, aynı zamanda yük taşımacılığında, tarımda, sanayide, gemilerde ve ağır iş makinelerinde de yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bu nedenle, motorin arzındaki aksaklık sadece araç sahiplerinin ödediği fiyatlarla sınırlı kalmamaktadır. Türkiye’de yük taşımacılığının büyük bir kısmının karayoluyla gerçekleştirildiği düşünülürse, motorin maliyetindeki artış nakliyattan tarıma, gıda sektöründen sanayiye kadar üretim ve dağıtım zincirini etkileyebilmektedir.
Türkiye'nin petrol ve petrol ürünlerine olan dışa bağımlığı nedeniyle uluslararası ürün fiyatları ve döviz kurlarındaki değişiklikler, yurt içindeki akaryakıt fiyatlarını doğrudan etkilemekte.
1 Ekim'de ÖTV Yeniden Artacak
Motorin fiyatları açısından gelecek haftalarda bir diğer yukarı yönlü tehdit de vergi takvimi olacaktır.
Eylül ayında motorinden litre başına 3 lira ÖTV tahsil edilmektedir. Mevcut düzenlemenin değişmemesi durumunda, bu miktar 1 Ekim'de 6 TL'ye yükselecek. Kasım ayında 9, Aralık'ta ise 12 TL olarak belirlenecek.
Dolayısıyla, küresel motorin fiyatları ve döviz kurlarındaki gerileme yaşanmadığı sürece, uluslararası piyasalardan gelen yukarı yönlü baskılara önümüzdeki aylarda ÖTV artışları da eklenecektir.
