Kira sözleşmeleri alanındaki dijitalleşme süreci hız kazanmaya başladı. e-Devlet aracılığıyla gerçekleştirilen kira sözleşmeleri, ev sahipleriyle kiracılar arasındaki işlemlerin daha güvenli, hızlı ve şeffaf bir şekilde yürütülmesini hedefliyor.
Gayrimenkul Uzmanı Şenay Araç, TGRT Haber'de yayınlanan bir programda, e-Devlet üzerinden kira sözleşmesi uygulamasından nasıl faydalanabileceğimizi, eski kira sözleşmelerinin durumunu, kira davalarına olan etkisini ve sahte ilanlara karşı alınması gereken önlemleri detaylandırdı.
YANLIŞLIK DURUMUNDA 15 GÜN İÇİNDE DÜZELTME OLANAĞI
Araç, e-Devlet üzerinden yapılan işlemlerde bir hata oluşursa, belirli bir düzeltme süresi olduğuna dikkat çekti:
''Sistemin başlangıcı iki aşamalıydı ve e-Devlet üzerinde yerleşmesi biraz zaman aldı. Geliştirme süreci oldukça önemliydi. İlk kurulduğu günden bu yana önemli ölçüde yenilikler kazandı ve ilerleyen zamanlarda daha da gelişeceği öngörülüyor. İlk aşamada mülk sahiplerine bu yetki verilmişti. Ardından, gayrimenkul firmaları da sisteme dahil edildi. İnsanlar genellikle bu sistemi karmaşık buluyorlar: 'Bunu nasıl yaparım? İşi nasıl yönetirim?' gibi endişeler taşıyorlar ve bu nedenle sistemden uzak duruyorlar.
Sistem son derece kullanıcı dostu. e-Devlet’e giriş yaptığınız andan itibaren adım adım yönlendirme alıyorsunuz. Yanlış yapma olasılığınız yok. Eğer bir hata yaptıysanız, sistem bunu da kolaylaştırmış. 15 gün içerisinde bir yanlışlık varsa düzeltme ya da iptal etme imkanınız bulunuyor. Türkiye için önemli bir yenilik. Kira artışlarını da büyük ölçüde etkileyecek bir proje. Çünkü Türkiye'de mülk bazında kira verileri genellikle elde edilemiyor. Hem ülke genelinde hem de yerel düzeyde, bölgesel verilerin sağlanmasına olanak tanıyacak.
e-Devlet üzerinden giriş yapıldığı için mülk sahibinin kimliğiyle ilgili sorunlar yaşanıyordu. Ancak sistem, kiracıların ve kira artışlarının kontrolü için önemli işlevler sunacak. Ancak, bu sistemin ülke çapında oturması ve eski kira sözleşmelerinin sisteme entegre edilmesi zaman alacak. Her şey dijitalleşiyor.''
''KİRA ÖDENMEDİ'' YA DA ''KİRACIYI BULAMIYORUM'' DÖNEMİ SONA ERİYOR
Dijital kira sözleşmesinin yalnızca işlemleri kolaylaştırmayacağını belirten Araç, sistemin taraflar arasındaki uyuşmazlıkları da engelleyebileceğini vurguladı:
''Geçmişte sıkça karşılaştığımız durumlardan biri, mahkemelerde taraflardan birinin 'Ben bunu kabul etmedim, bu imza benim değil' gibi savunmalarla dava açmasıydı. Bunların önüne geçilecek. Mülk sahipleri bazen kiracıyı bulamayabiliyordu. Ama artık e-Devlet üzerinden tüm bilgi girişi gerçekleştirileceği için 'Kira ödenmedi, kiracım gitti, kiracıyı bulamıyorum' gibi sorunlar yaşanmayacak. Bu gerçekten de önemli bir gelişme.''
ÖNCEKİ YILLARDA YAPILAN KİRA SÖZLEŞMELERİ E-DEVLET'E TAŞINABİLECEK Mİ?
Yeni sistemin zamanla genişlemesi bekleniyor ve vatandaşların merak ettiği en önemli husus, eski kira sözleşmelerinin e-Devlet sistemine nasıl aktarılacağı.
Araç, dijital kira sözleşmelerinin sunacağı kolaylıkları şu şekilde açıkladı:
''Sistemin oturması biraz zaman alacak. Şu anda yeni oluşturulan sözleşmeler bu süreçte işliyor. Kira sözleşmeleri arttıkça, bu sayının da yükselebileceğini düşünüyorum. İlk aşamada mevcut sözleşmeler sisteme yüklenir. Çünkü kira kontratları çok sayıda işlem gerektirir. Çocuğunuz okula kaydettirdiğinizde sözleşme isteği gibi, elektrik şirketiyle ilgili işlemlerde de kira kontratı talep ediliyor. Evraksal işlemler ortadan kalkacak. Barkotlu hiçbir belge taşınmasına gerek kalmadan, barkodu okutarak tüm işlemleri kolayca gerçekleştirebileceksiniz. Matbu belgelerle geçirilen vakit ve noter masrafları da tamamen son bulacak. Bu süreç oldukça verimli. Mülk sahibi işlemi yapacak, kiracı e-Devlet üzerinden onay verecek, sistem bunu tamamlayacak ve sonunda bir barkod oluşturulacak. Gerçekten harika bir sistem.''
KİRA DAVALARI VE SAHTE İLANLARA SON VERİLECEK
e-Devlet üzerinden kira sözleşmelerinin kaydedilmesi, kira uyuşmazlıkları ve sahte emlak ilanlarına gerektiği gibi tesir edebilir, diyen Araç, bu sistemin emlak sektörü açısından da önemli bir dönüşüm sağlayacağını ifade etti.
''Kiracı T.C. kimlik numarasını doğru girdiği sürece, bu sistem 'Kira almadım, borç birikti, gitti' tarzındaki sorunların ve kira davalarının önüne geçecektir. Şu an en çok dava kira artış oranları nedeniyle açılıyor. Kira tespit davaları ve uyuşmazlıkları oldukça fazla. Bu sistem, bu konuları rahatlatacak ve geliştirecek. Artık her şey sisteme dayalı olacak. Kira artış oranı neyse, kiracı bunu uygulayacak. Mülk sahibi de bunu kabul etmek durumunda kalacak. Sistem, sahte ilanların da engellenmesine yardımcı olacak.
Bu sistemle beraber, emlak sektöründe de ciddi bir güven ve şeffaflık sağlanacak. Yetki belgesi olan tüm gayrimenkul firmaları bu sistemi kullanabilecek. Mülk sahibi bu yetkiyi verecek. Bu durum, merdiven altı çalışan ya da vergi kaydı bulunmayan birçok insanı sistem dışına itecektir. Gayrimenkul taşınmaz yetki numarası olmayan hiçbir emlakçı buradan sözleşme oluşturamayacak.''
MÜLK SAHİBİ BAŞKA BİRİSİNİ YETKİLENDİREBİLECEK
Sistemin işleyişinde teknik zorluk çeken yaşlı mülk sahipleri için alternatifler bulunduğunu belirten Araç, kira sözleşmelerinde tahliye taahhütlerine de değindi:
''Mülk sahibi, başka bir kişiyi yetkilendirebilir. Mesela yaşlı bir birey, işlemleri yapmakta zorlanıyorsa, başka birini yetkilendirerek bu süreci yürütebilir. Ancak, tahliye taahhütnamesi şu an için sistem içerisinde yer almıyor. Mülk sahibi istekli olduğu takdirde, bunu evrak olarak temin edebilir.''
''FİYAT BİLGİSİ İÇİN DM'' DİYENLERE DİKKAT
Sahte kiralık ve satılık ilanlar yoluyla yapılan dolandırıcılıklara karşı vatandaşları uyaran Araç, özellikle sosyal medya ve mesajlaşma platformlarındaki düşük fiyatlı ilanlara karşı dikkatli olunması gerektiğini ifade etti:
''Bütün vatandaşlarımıza şunu hatırlatmak istiyorum: İlanda gördükleri fotoğraflar ya da dijital ilan portallarında karşılaştıkları ilanlarla ilgili asla kaparo göndermesinler, kesinlikle o kişilerle iletişime geçmesinler. Düşük fiyatlı ve etkileyici fotoğraflar içeren ilanlar hala sahte ilanlar olarak karşımıza çıkıyor. Ticaret Bakanlığı, bu tür sahtekarlıklara karşı ciddi yaptırımlar uyguladı. Artık Meta şirketi ile iş birliği yapıyor ve bu iş birliği ile ihlallerde bulunanlara ceza kesiyor. Instagram ya da diğer platformlarda yapılan dolandırıcılıkların ortadan kaldırılması için bu tür yöntemler de kullanılıyor. Dolandırıcılar, cezai yaptırımları görünce WhatsApp, Instagram ve Facebook gibi platformlarda ilan yayımlamaya devam ederken şimdi de Telegram'a yöneldiler. Yurt dışından hesap açarak buradan sahte ilanlar girmeye başladılar.
Lütfen vatandaşlarımız, ayrıntılarını bilmedikleri bir mülk ya da sahibini görmeden hiçbir yere 1 TL bile göndermesinler. Yüksek miktarda kaparo veren kişiler, genellikle bu durumu ifşa etmekten ya da şikayet etmekten çekiniyorlar. Dolayısıyla bu tip mağduriyetler, kiralık ve satılık mülklerde sıklıkla yaşanıyor. Hiçbir zaman ucuz fiyata düşen bir mülk veya birçok değerinin altında olan bir kiralık ev ilanı güvenilmez. Bunu sorgulamak ve 'Acaba burada bir yanlışlık mı var?' diye düşünmek gerekir. Bu tür ilanlarda genellikle amaç, müşteriyi ofise çekip dolandırmak olacaktır.''
''TÜRKİYE'NİN HİÇBİR YERİNDE 3+1 DAİREYİ 2 MİLYON TL'YE ALMAK MÜMKÜN DEĞİL''
Özellikle piyasa değerinin çok altında sunulan konut ilanlarının şüphe uyandırabileceğini belirten Araç, vatandaşların ev sahibi ve emlakçının bilgilerini, ayrıca taşınmaz yetki belgesini kontrol etmeleri gerektiğini vurguladı.
''Özellikle Beylikdüzü ve Esenyurt bölgelerinde 3+1 dairelerin şu anda 2 milyon TL'ye gibi düşük fiyatlarla ilan edildiği durumlarda, vatandaşların dikkatli olması gerekiyor. Türkiye'nin hiçbir yerinde 3+1 bir daireyi 2 milyon TL'ye almak mümkün değil. Tüm vatandaşlarımızın daha dikkatli olması lazım. Öncelikle evi görmeleri, mülk sahibinin bilgilerini kontrol etmeleri şart. Eğer bir emlak firmasıyla çalışacaklarsa, taşınmaz yetki belgelerini de talep etmeleri gerekiyor. Her şey açık, IBAN üzerinden düzgün bir sistemle devam ederse, gelecek zararlardan kaçınmış olurlar.''
