VEYSEL AĞDAR
Fındık fiyatlarındaki farklılık, Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) ile serbest piyasa arasında, Ticaret Bakanlığı ve Rekabet Kurumu’nun yürüttüğü incelemeler sayesinde yeniden gündeme geldi.
Tarım üreticilerinin temsilcileri ile yerel siyasetçilerin talepleri doğrultusunda Bakanlık ve Rekabet Kurumu’nın denetçilerinin saha çalışması gerçekleştirdiği ifade edildi.
Altınordu Ziraat Odası Başkanı Atakan Akça, daha önce serbest piyasa fiyatlarının TMO tarafından belirlenen alım fiyatının oldukça altında kaldığını vurguladıklarını ve Ticaret Bakanlığı ile Rekabet Kurumu’nu harekete geçmeye davet ettiklerini hatırlattı.
Akça, müfettişlerin sahada inceleme yaptığını, Ziraat Odası’ndan ayrıca rapor talep edildiğini belirterek, kendi hazırladıkları raporu çözüm önerileriyle birlikte müfettişlere sunduklarını açıkladı.
“İnceleme ihracat fiyatlarından başlamalı”
İncelemenin nasıl yapılması gerektiği ile ilgili görüşlerini paylaşan Akça, araştırmanın üretici fiyatlarından değil, ihracat verilerinden başlanarak yürütülmesi gerektiğini savundu.
Akça, “Eğer inceleme yapılacaksa, önce ihracat rakamlarına bakılarak bu süreç başlamalı. Yurt dışına fındık ne kadara satıldı? Hangi firma bu satışı gerçekleştirdi, fındığı nereden temin etti? Aşağıdan yukarıya doğru inerek incelemek, mevcut sorunların çok daha net bir şekilde ortaya çıkmasını sağlayacaktır” ifadelerini kullandı.
Yaş sebze ve meyve piyasasındaki son soruşturmada ortaya çıkan fatura zincirine de dikkat çektiğini belirten Akça, benzer sorunların fındıkta yaşanmaması için incelemenin doğru bir başlangıç noktasından yapılması gerektiğini dile getirdi.
Akça, “Sebze ve meyve piyasasında, üreticiden alınan ürünlerin birden fazla aracının üzerinden faturalandırıldığı ve maliyetlerin satış maliyetine kadar abartıldığı bir yapı gözlemlendi. Fındıkta da benzer sorunların yaşanma ihtimali olduğunu düşünüyorum. Bu nedenle fındığın doğrudan tüccar veya manav düzeyinde incelenmesine değil, ihracat rakamlarından başlayarak içeriye doğru bir inceleme yapılmasına ihtiyaç var” dedi.
“Depolardaki stokların denetlenmesi şart”
Denetimlerin sadece ticari defterlerle sınırlı kalmaması gerektiğini vurgulayan Akça, tüccar, sanayici ve diğer işletmelerin depolarındaki fiziksel stokların da gözden geçirilmesi gerektiğini ifade etti.
Üreticiden çıkan fındığın tüccar, manav ve sanayicilerin depolarına girdiğini belirten Akça, “Eğer yalnızca kağıt üzerindeki veriler incelenirse, gerçek sonuçlara ulaşmak zorlaşır. Depolarda ne kadar fındık mevcut, hangi firmaların depolarında ne kadar ürün var ve farklı lokasyonlarda hangi firmaların deposu mevcut? Tüm bunların detaylı bir şekilde incelenmesi gerekiyor” şeklinde konuştu.
Akça, denetimlerin yalnızca işletmelerin ticaret yaptığı yerlerde yapılmasının yeterli olmadığını, firmaların farklı yerlerdeki depolarının da kapsamlı bir şekilde kontrol edilmesi gerektiğini de ekledi.
“İhracat fiyatları resmi kayıtlarda mevcut”
İhracat fiyatlarının resmi verilerle takip edilebileceğini belirten Akça, ihracatçıların yurt dışına yaptığı satışlarla ilgili verilere, ihracatçı birlikleri, borsa ve kamu kayıtları aracılığıyla ulaşılabileceğini ifade etti.
Akça, ihracat faaliyetlerinde ürün karşılığında döviz girişi bulunduğunu belirtirken, “İhracatçının fındığı yurt dışında ne kadara sattığı aşikar. Bu veriler devletin resmi kayıtlarında yer alıyor. Dolayısıyla incelemeye buradan başlanması bence daha mantıklı” dedi.
“Önemli ihracatçılar öne çıkmalı”
İncelemenin öncelikle yüksek miktarda fındık ihracatı yapan firmalar üzerinden yürütülmesinin daha etkili sonuçlar vereceğini ifade eden Akça, özellikle Ferrero ve Türkiye’nin büyük ihracatçı firmalarının denetim altına alınmasını önerdi.
Akça, “Ferrero gibi ya da ilk 100 veya 500 içerisinde yer alan ihracatçıların incelenmesi, sorunun kaynaklarının tespit edilmesini kolaylaştıracaktır. Türkiye’deki 10-12 firmanın derinlemesine incelenmesi, problemin nedenine dair çözümler sunabilir” şeklinde konuştu.
“TMO fiyatının altında oluşan piyasa sorgulanmalı”
Serbest piyasadaki incelemenin fiyatlar üzerinde etkisi olup olmayacağı konusunda görüş belirten Akça, TMO’nun 250 lira olarak açıkladığı alım fiyatının altında oluşan piyasa fiyatlarının mutlaka sorgulanması gerektiğini dile getirdi.
Akça, “Hükümet, 250 lira Levant kalite için fiyat belirledi. Bu, en düşük olması gereken taban fiyat. Ancak bu taban fiyatın dahi yaklaşık yüzde 30-40 altında olan bir piyasa fiyatı oluşuyor. Gerçekten müdahale edilmesi gereken bir durum ile karşı karşıyayız ve bunun nedenleri sorgulanmalı” şeklinde ifadelerde bulundu.
