Türkiye, yalnızca yüksek üretim kapasitesiyle değil, aynı zamanda dünya üzerinde en değerli ballardan bazılarını bünyesinde barındırmasıyla da dikkat çekiyor. Kafkaslar ve Karadeniz’in birleşim noktasında yer alan Artvin, zengin biyolojik çeşitliliği, yüksek rakımlı vadileri ve farklı bitki türleriyle Türkiye’nin bal üretiminde öne çıkan lokasyonlarından biri olarak öne çıkıyor.
Financial Times’ın raporuna göre Türkiye, Çin’in ardından dünyanın en büyük ikinci bal üreticisi konumunda yer alıyor. Artvin’in ulaşılması güç dağlık bölgelerinde üretilen bazı özel ballar, uluslararası pazarda oldukça yüksek fiyatlarla alıcı bulabiliyor.
Kilogram fiyatı 10 bin euroya kadar yükselen bal
Türkiye, dünya çapında en pahalı ballardan birkaçını üretmekte. 2021 yılında mağaralardan elde edilen Centauri balının kilogram fiyatı 10 bin euroya satıldı.
Artvin’in saklı vadilerinde üretilen Elvish balı da uluslararası alıcıların dikkatini çekiyor. Geçtiğimiz yıl İngiltere'nin prestijli mağazalarından Harrods’ta 200 gramlık hediye seti şeklinde 1250 sterline satıldı.
Artvin’e özgü ballar arasında, arıların ormangülü nektarından ürettiği “deli bal” da bulunuyor. Bu bal, tüketildiğinde sarhoşluk ve halüsinasyon benzeri etkileriyle tanınıyor.
Antik Yunan tarihçisi Ksenophon, MÖ 401 yılında bölgeden geçen askerlerin bu balı tükettikten sonra duyularını kaybettiğini ve ayakta durmakta zorluk çektiğini yazmıştı.
Artvin balı manukaya rakip olabilir mi?
İstanbul’da yaşayan şef Zeynep Ekşioğlu ve Mustafa Multan, Artvin’in bal potansiyelini uluslararası arenaya taşımak üzere “Profunda” adıyla kovanından sofraya bir üretim modeli geliştirmeyi planlıyorlar.
Yapılan laboratuvar analizleri, Profunda balının antioksidan özelliklerinin Yeni Zelanda'nın ünlü manuka balıyla mukayese edilebilir seviyede olduğunu göstermektedir.
İkilinin hedefi yalnızca kaliteli bal üretimi sağlamak değil. Aynı zamanda, balın biyokimyasal niteliklerinin belgelendirilmesi ve yüksek katma değerli bir ürün haline getirilmesiyle Artvin’deki gençlerin bölgelerinde kalmaları için ekonomik bir teşvik oluşturulması amaçlanıyor.
Kafkas arısının avantajları
Artvin’de arıcılık, bölgenin zengin bitki örtüsü ve doğal yapısıyla doğrudan bağlantılıdır.
Gezici arıcı Osman Yılmaz, yaz aylarının başlangıcında kovanlarını vadilerin meyve bahçelerine yönlendiriyor, ardından çiçeklenme dönemini takip ederek daha yüksek rakımlara geçiyor.
Bölgede yer alan Kafkas arısının 7 milimetreden daha uzun olan hortumu, diğer arıların ulaşmakta zorlandığı derin çiçeklerin nektarlarına erişim sağlamaktadır. Bu özellik, Artvin’in zengin aromalı ballar üretmesine imkan tanımaktadır.
Kırsal yaşamın zorlukları
Ancak Artvin’in yüksek kaliteli bal üretim potansiyeline rağmen, bölgedeki kırsal yaşam birçok ciddi sorunla karşı karşıya kalmaktadır.
Financial Times’ın bildirdiğine göre, kırsal nüfusun azalması, yolların yapılması, barajlar ve madencilik faaliyetleri Artvin’in izole vadilerindeki geleneksel yaşamı zorlaştırıyor.
TEMA’nın 2021 yılına ait araştırmasına göre, Artvin’deki tarım arazilerinin neredeyse yarısı maden ruhsatları kapsamında bulunmaktadır.
Savaş köyünde, kaliteli yollar, internet erişimi ve iş fırsatlarının yetersiz olduğu ifade ediliyor. İçme suyu için vaat edilen klor uygulaması yerine getirilmediği için köyde iki okul kapanmış durumda. Kadın ve çocuk nüfusundaki azalma, kırsal yaşamın giderek zayıfladığını gözler önüne seriyor.
Bir kovanın yıllık bal üretimi 450 dolara kadar çıkabiliyor
Gezici arıcılar, yabani çiçek balının kilogramını yaklaşık 45 dolara satmaktadır.
Eğer yaklaşık 50 kovanın her birinden ortalama 10 kilogram bal elde edilirse, bir üreticinin yıllık satış geliri yaklaşık 22 bin 500 dolara ulaşabiliyor.
Daha yüksek katma değerli özel ballar ise bu fiyatların çok üzerinde rakamlara alıcı bulabiliyor.
Anzer balı 200 doları geçebiliyor
Artvin’de bu yıl yapılacak bal hasadı, yüksek rakımlı bölgelerde temmuz ayında dahi kar birikintileri olmasına yol açan sert kış yüzünden gecikti.
Bölgenin farklı balları, farklı tat profilleriyle dikkat çekmektedir. Geçen yılki hasatta kestane balı acı, Anzer balı yoğun çiçek aromalı, Profunda balı ise aromatik, hafif ve tatlı bir lezzete sahipti.
Türkiye’nin dünya genelinde tanınan Anzer balı, kilogram başına 200 doların üzerinde fiyatlara ulaşabiliyor.
Artvin’deki yeni girişimlerin amacı, bu doğal zenginliği sadece bal üretimi olarak değil, bilimsel olarak doğrulanmış özellikleri olan yüksek değerli bir tarım ürünü haline dönüştürmektir. Böylece bölgenin geleneksel arıcılığının korunması ve genç nüfusun kırsaldaki yaşam alanlarını sürdürmeleri adına yeni bir ekonomik model geliştirilmesi hedeflenmektedir.
