MERVE YİĞİTCAN
Türkiye, turizm alanında hedeflediği rekor ziyaretçi sayısı ve ciro rakamlarına kilitlenmişken, turizm bilançosunun incelemesi, harcama dengesinin giderek bozulduğunu ortaya koyuyor. Yüksek iç enflasyon ve konaklama ile yeme-içme maliyetlerinin artışı, tatilcilerin yönünü yurt dışına çevirmesine sebep oldu. Bu durum, turizm giderlerindeki artış hızının, turizm gelirlerini artırmanın önüne geçti.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinin derlenmesiyle elde edilen bilgilere göre, son yıllarda turizm harcamalarındaki artış oranı, gelirlerdeki büyümeyi üç katına çıkarmış durumda. Pandemi sonrası seyahat kısıtlamalarının kaldırıldığı ve sektörün yeniden canlandığı 2021 yılından itibaren 2025 yılı sonuna kadar olan süreçte, turizm gelirleri %112,6 oranında artarak 30,3 milyar dolardan 64,4 milyar dolara ulaştı. Bununla birlikte, yurt dışını ziyaret eden Türk vatandaşlarının harcamalarını kapsayan turizm gideri aynı dönemde %335,8 oranında bir sıçramayla 2,2 milyar dolardan 9,6 milyar dolara yükseledi.
Giderlerin gelirlerden daha hızlı bir şekilde artması, 2026 yılının ikinci çeyrek verilerinde açıkça gözler önüne serildi. Normal şartlarda turizm sezonunun güçlü bir başlangıç yapması beklenen ikinci çeyrekte, turizm gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre %2,73 oranında düşerek 15 milyar 655 milyon dolara geriledi. Buna karşın, yurt dışı seyahat harcamaları sürekli bir artış trendi içinde kalarak %7,35 oranında bir artışla 2 milyar 962 milyon dolara ulaştı.
Bu rakam, Türkiye'nin turizm bilançosunda bugüne kadar kaydedilen en yüksek çeyrek dönemi gideri olarak tarihe geçti. Gelirdeki azalmaya rağmen giderdeki bu yükseliş, Türkiye'nin turizmden elde ettiği net döviz kazancını doğrudan etkiledi. 2026'nın ikinci çeyreğinde net turizm geliri, bir önceki yılın aynı dönemindeki 13,33 milyar dolardan 12,69 milyar dolara düştü.
Her 100 dolardan 19 doları yurtdışına gitti
Tarihsel verilerin incelenmesiyle aradaki farkın açılma hızı bariz bir şekilde ortaya çıkıyor. Örneğin, 2021 yılında kazanılan her 100 dolarlık turizm gelirinin yalnızca 7,27 doları yurt dışı seyahatlerinde harcanıyordu. 2025 yılı itibarıyla bu oran %14,90’a, yani yaklaşık 15 dolara yükseldi. Ayrıca, 2026 yılının ikinci çeyreğinde yurt dışı harcamaların turizm gelirine oranı rekor bir seviyeye çıkarak %18,93 oldu. Başka bir ifadeyle, turizmden elde edilen her 100 dolardan neredeyse 19 doları yerli turistler tarafından yurtdışına harcandı.
Net turizm geliri duraklama döneminde
Yıllık verilerde de tablo değişmiyor. Pandemi sonrası hızlı toparlanma sürecini bulunduran 2021 yılında turizm gelirinin gideri karşılama oranı %1375,7 iken, 2023 yılından itibaren bu oran hızla gerileyerek 2025 yılında %671,2 seviyesine düştü. Son 12 aylık birikimli verilere göre 2025 üçüncü çeyrek ile 2026 ikinci çeyreği arasında net turizm geliri 54,78 milyar dolara ulaşarak duraklama dönemine girdi. Gelir artışının sabit kalması, giderlerin ise yüksekliklerini koruması, turizmin cari açık üzerindeki etkisini zayıflatıyor.
Yüksek enflasyon tatil tercihlerini etkiledi
Sektör temsilcilerine göre, giderlerin bu kontrol dışı büyüme hızının arkasında yurt içindeki konaklama, yeme-içme ve hizmet sektörlerinde yaşanan yüksek enflasyondaki artış bulunuyor. Yurt içindeki tatil maliyetlerinin, komşu ülkeler, adalar ve vizesiz/kolay vizeli destinasyonların maliyetlerinin oldukça üst seviyelere çıkması, tatil tercihlerini de değiştirdi.
Pandemi etkisinin geçişte olduğu 2022 yılından itibaren yaşanan gelişmelere bakıldığında, yurt dışı seyahatlerdeki artış hem giden kişi sayısında hem de harcama hacminde açıkça gözlemleniyor. 2022 yılında yurt dışını ziyaret eden Türk vatandaşının sayısı 7,27 milyon iken, 2023 yılı itibarıyla bu rakam 11 milyonun üzerine çıkarak 2025 yılında %63,7'lik bir artışla 11,9 milyona yükselerek tarihi bir rekor kırdı. 2026'nın ikinci çeyreğinde ise yurt dışına çıkan vatandaş sayısı geçen yılın aynı dönemine göre %16,5 artış ile 3,43 milyon kişiye ulaştı. Yerli turistlerin bu hızlı artışı yaşarken, Türkiye'ye gelen yabancı turist sayısında dikkate değer bir düşüş gözlemleniyor. 2022-2025 döneminde Türkiye'yi ziyaret eden yabancı sayısı %24,4 artarak 51,37 milyondan 63,92 milyona çıkmasına rağmen, artış hızı yerli çıkışlarının gerisinde kaldı. 2026'nın ikinci çeyreğinde ise gelen ziyaretçi sayısı geçen yılın aynı dönemine göre %5,1 azalarak 15,58 milyon kişiye geriledi.
Yerli harcama, yabancıya yaklaştı
Kişi başı ortalama harcamalarda da tarihsel bir gelişim söz konusu. Örneğin, 2022 yılında Türkiye'ye gelen yabancı turistlerin kişi başı ortalama harcaması 971 dolar olarak gerçekleşirken, yurt dışına giden vatandaşın harcaması 702 dolardı; yani yerli harcama, yabancı turist harcamasının %72,3’ü kadar oldu. 2025'te ise turist harcaması 1008 dolara, vatandaş harcaması 807 dolara yükseldi. 2026'nın ikinci çeyreğinde ise yabancı turistlerin kişi başı harcaması 1005 dolarda kalırken, yurt dışına giden vatandaşın ortalama harcaması 863 dolara ulaştı. Böylece yurt dışına giden yerli turistlerin kişi başı harcaması, Türkiye'ye gelen yabancı turistin harcamasının %85,9'una kadar yaklaşarak tüm zamanların en yüksek seviyesine işaret etti.
Turist, alışverişten kaçınıp estetiğe yöneldi
YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Yüksek enflasyon, Türkiye'yi birçok Avrupa ülkesinden daha pahalı hale getirirken, yabancı turistlerin harcama alışkanlıklarını değiştirdi. TÜİK verilerine göre, 2026'nın ikinci çeyreğinde Türkiye, 15,8 milyon turist ağırladı ve 15,66 milyar dolar turizm geliri elde etti. Bu gelirin 3,29 milyar doları yeme-içme, 1,22 milyar doları giyim ve ayakkabı, 512 milyon doları hediyelik eşya, 834 milyon doları ise sağlık harcamalarından oluştu.
İkinci çeyrekte yeme-içme harcamaları geçen yılki 3,13 milyar dolardan 3,29 milyar dolara yükseldi. Ancak giyim ve ayakkabı harcamaları %22 oranında azalarak 1,22 milyar dolara düşerken, hediyelik eşya harcamaları %14 oranında gerileyerek 512 milyon dolara indi. Veriler, yüksek fiyatlar nedeniyle turistlerin alışverişten kaçındığını, fakat zorunlu harcamalarını sürdürdüğünü gösteriyor.
Sağlık turizmi ise güçlü bir şekilde devam ediyor. Sağlık harcamaları ikinci çeyrekte %11 artışla 834 milyon dolara ulaştı. Saç ekimi, estetik cerrahisi ve diğer medikal hizmetlere olan talep artışı, bu alandaki büyümeyi etkileyen ana unsurlar oldu.
Yılın ilk yarısında da benzer bir tablo görüldü. Yeme-içme harcamaları 5,90 milyar dolarla son dört yılın en yüksek seviyesine çıkarken, giyim ve ayakkabı harcamaları toplamı 2,20 milyar dolarla 2023'ten bu yana en düşük ilk yarı seviyesine geriledi. Sağlık harcamaları ise 1,58 milyar dolara yükseldi. Alışveriş için gelen yabancı turist sayısı %8 azalırken, sağlık amacıyla gelenlerin sayısı %22 gerilemesine rağmen, sağlık harcamalarındaki artış, kişi başına yapılan harcamanın yükseldiğini gösteriyor.
