Otomotiv sektörü, 2023 yılının ikinci yarısında beklenmedik bir değişim ile karşı karşıya kaldı. Yılın başında 1,3-1,4 milyon adet arasında bir satış rekoru öngörülürken, Temmuz ayıyla birlikte ciddi bir daralma yaşandı.
Otomotiv alanında uzman olan Emre Özpeynirci, Oksijen TV'de ODMD verileri üzerinden yaptığı analizde, Temmuz ayında pazardaki satışların geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 25’in üzerinde düşerek 80 bin 786 adede gerilediğini vurguladı. Özpeynirci, bu sayının 2022’den beri kaydedilen en zayıf Temmuz performansı olduğunu belirtti ve yılın başından itibaren ilk 7 ayda pazarın toplamda yüzde 11 küçülerek 640 bin adetin altında kaldığını ifade etti.
Şubat Ayında Durum Farklılaştı
Özpeynirci, otomotiv pazarında yaşanan sorunların ilk belirtilerinin Şubat ayında ortaya çıkmaya başladığını ifade etti. Yakın bölgelerdeki olaylar, artan lojistik maliyetleri ve 2027 yılına ertelenen ekonomik program hedefleri, faiz ve enflasyon beklentilerini derinden etkileyerek sektördeki dengeleri sarstı.
Haziran ayında güvenlik düzenlemelerinin etkisiyle stokların indirimli biçimde eritilmesinin sektörde geçici bir düzelme sağladığını belirten Özpeynirci, Temmuz ayında ise showroom ziyaretlerinin bariz bir şekilde düştüğüne dikkat çekti.
Araç Mevcudu Var, Kampanya Var; Ancak Müşteri Yok
Sektördeki en dikkat çekici durum, araç arzındaki artış oldu. Avrupa’daki emisyon yaptırımlarından kaçınmak isteyen üreticilerin, içten yanmalı motorlu otomobilleri Türkiye pazarına yönlendirdiğini dile getiren Özpeynirci, bayilerde önemli bir araç bolluğunun oluştuğunu söyledi.
Fiyatların 500 bin liraya kadar gerilediği ve 2,5 milyon lira değerindeki araçların 2 milyon lira seviyelerine düşürüldüğü örneklere değinen Özpeynirci, buna rağmen tüketicilerin showroomlara gelmediğini aktardı.
Bu durumun iki temel sebebinin bulunduğunu vurgulayan Özpeynirci, birincisinin otomobilin yatırım aracı olarak gördüğü özelliklerin kaybolması olduğunu belirtti. Geçmişte, kullanıcılar otomobili kısa bir süre içinde değer kazanacağı düşüncesiyle satın alabiliyorken, bu beklentinin artık büyük ölçüde ortadan kalktığını ifade etti.
İkinci önemli sorun ise kredi erişimindeki zorluklar.
Otomotivde Kredi Zorlukları
Özpeynirci, BDDK'nın taşıt kredilerindeki matrahları yaklaşık dört yıldır güncellemediğini vurguladı. Bu durumda, 2 milyon liralık bir araç için bankaların yalnızca yüzde 20 oranında kredi verebildiğini ve bu kredi süresinin de 12 ayla sınırlı kaldığını belirtti.
Bu koşullar altında, araba almak isteyen fakat yeterli nakdi olmayan tüketiciler, krediye erişmekte zorluk çekerken, nakit bulunduran tüketicilerin de alım kararlarını ertelediği bir durum ortaya çıkıyor.
Elektrikli Araçlardaki Daralma
Otomotiv pazarındaki genel daralma, elektrikli araç segmentine de yansıdı. Özpeynirci, Temmuz ayında elektrikli otomobil pazarındaki düşüşün yüzde 26’nın üzerine çıktığını bildirdi.
ÖTV matrahlarının güncellenmemesinin elektrikli araçlar için ciddi bir sorun oluşturduğunu belirten Özpeynirci, yüzde 25’lik ÖTV diliminde yer alan bir aracın fiyatına yapılacak en küçük bir artışın dahi aracı bir üst vergi dilimine çıkarabileceğine ve bunun sonuç olarak satış fiyatında oldukça büyük bir fark oluşturabileceğine dikkat çekti.
Bununla birlikte, Çin, Japonya ve Meksika gibi ülkelerden gelen araçlara yönelik servis düzenlemeleri nedeniyle kısıtlamaların da elektrikli araç arzını olumsuz etkilediği ifade edildi.
Otomotiv Sektöründe Kritik Dönem: Önümüzdeki Beş Ay
Özpeynirci, otomotiv sektörü açısından önümüzdeki beş ayın son derece kritik olduğunu düşünüyor.
Eğer ÖTV matrahları ve kredi koşullarında herhangi bir değişiklik olmazsa, pazarın yıl sonunda 1,2 milyon adet seviyesine kadar gerileyebileceğini belirten Özpeynirci, distribütörler ve yetkili satıcıların da önemli finansman sorunlarıyla karşılaştığına dikkat çekti.
Yeni araç satışlarının zorlaşmasının ikinci el pazarına da olumsuz yansıyacağını belirten Özpeynirci, tüketicilerin yeni otomobil satın alamadıkları için 10 yaş ve üzeri ikinci el araçlara yönelmek zorunda kaldıklarını ifade etti.
Özpeynirci'ye göre, otomotiv sektörünün tekrar canlanması için yalnızca fiyat indirimlerinin yeterli olmayacağı, aynı zamanda tüketicilerin otomobillere erişim sağlayabilmesi için kredi şartlarının da iyileştirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
