DERYA KARAYAĞIZ TAHMAZ
Okul alışverişinin belki de en eğlenceli kısmı, çocukların canlı renklerle süslenmiş çantalar, kalemler ve defterler arasından kendi tercihlerini yapmaları. Ancak kasaya geldiğinde bu keyifli alışveriş, aile bütçesi açısından pek de aynı tadı vermeyebiliyor. Tüm Kırtasiyeciler Derneği (TÜKİD) tarafından sağlanan bilgilere göre, bu yıl bir öğrencinin çanta, defter, kalem, suluk, beslenme çantası ve temel kırtasiye ürünlerine yönelik çıkacağı toplam masraf yaklaşık 2 bin 500 lira civarında. Geçen yıl 1.900-2.000 lira aralığında olan bu maliyet, bu yıl yaklaşık olarak yüzde 25’lik bir artış gösteriyor.
Ayrıca, sadece toplam harcama miktarındaki artışla da yetinilmiyor. Ürün bazında değerlendirildiğinde, ailelerin karşılaştığı fiyat durumu da değişiklik göstermiş durumda. TÜKİD verilerine göre, son bir yıl içerisinde sırt çantaları yüzde 45,45, matara fiyatları yüzde 33,33, parmak boyası yüzde 30,14, 12’li kurşun kalem ise yüzde 25 oranında artış göstermiştir. Beslenme çantaları yüzde 24,14, yapıştırıcılar ise yüzde 20,69’luk bir fiyat artışıyla dikkat çekiyor. Kalem çantası ve kırmızı kalemler de yüzde 20 artışla karşımıza çıkıyor.
Her sınıfın maliyeti farklı
Bir de “yeniden başlama” durumu var. Çocuk bir üst sınıfa geçtiğinde, her yıl sıfırdan tüm ihtiyaçları almak zorunda kalınmasa da özellikle birinci, beşinci ve dokuzuncu sınıflarda daha çok malzeme gereksinimi ortaya çıkıyor. Bu dönemlerde yeni çantalar, formalar, ayakkabılar ve kırtasiye ürünlerinin bir arada temin edilmesi kaçınılmaz oluyor. Çocuk büyüdükçe, ihtiyaçlar da aynı oranda çeşitleniyor.
Bu bağlamda, okul alışverişinin toplam maliyetini sırf sepetin içeriği üzerinden değerlendirmek yanıltıcı olabilir. Aileler, artık bir ürünün yalnızca fiyatına değil, ne kadar süreyle kullanılabileceğine de dikkat etmek durumundalar. Daha pahalı ancak uzun ömürlü bir çantanın, ilk bakışta yüksek gibi görünen fiyatı, uzun vadede avantaj sağlayabilir. TÜKİD, tüketicilerin son zamanlarda fiyat-performans dengesine daha fazla odaklandığına vurgu yapıyor.
Özel okul masrafları milyonlara ulaşıyor
Özel okul seçimini yapan aileler için bu durum bambaşka bir boyut kazanıyor. 2026-2027 dönemi itibarıyla özel okullardaki eğitim ücretleri, bulunduğu bölge, eğitim seviyesi ve sağlanan hizmetler doğrultusunda büyük farklılıklar göstermekte. Bazı üst düzey okullarda sadece eğitim ücreti 2,5 milyon lirayı aşmış durumda. Yemek, ulaşım, kıyafet, kitap ve diğer ek hizmetler hesaba katıldığında, toplam maliyetin 3 milyon lira civarına kadar çıktığı görülüyor. Ailelerin dikkat etmesi gereken bir diğer husus ise, okulun açıkladığı yıllık ücretin, toplam eğitim bütçesini tam anlamıyla yansıtmadığıdır. Özel okullarda kağıt üzerindeki ücretin yanı sıra yıl boyu farklı gider kalemleri de eklenebiliyor.
Uygun fiyat her zaman kazançlı değil
Bütçe baskısı arttıkça, ucuz ürünlere yönelmek mantıklı bir tercih gibi görünse de, özellikle çocukların doğrudan temas ettiği kırtasiye malzemelerinde fiyatın yanında güvenlik olgusunu da düşünmek gerekiyor.
TÜKİD, velilere üreticisi ya da ithalatçısı belli olmayan, etiketsiz ve ambalajsız ürünlerden uzak durmaları konusunda uyarılarda bulunuyor. Boya, kalem, silgi ve yapıştırıcı gibi malzemelerde güvenilir markaların ve mevzuata uygun ürünlerin tercih edilmesi büyük önem taşımaktadır. Zira çocuklar bu tür ürünleri sıklıkla kullanmakta, küçük yaşta olanlar bunları ağızlarına bile alabiliyor. Bu nedenle alışverişte sadece fiyat etiketine odaklanmak yeterli değil. Özellikle boya kalemlerinde “EN 71 standardına uygun” etiketi ile oyuncak niteliğindeki kırtasiye ürünlerinde CE işaretinin bulunması şart. TÜKİD ayrıca, sprey boya ve yapıştırıcı gibi ürünlerin su bazlı ve solvent içermeyen türlerinin tercih edilmesi gerektiği konusuna da dikkat çekiyor.
Büyük şehirlerde ulaşım ücretleri oldukça yüksek
Kırtasiye alışverişi, ailelerin okul öncesi bütçesini zorlayan ciddi bir kalem olsa da, özellikle büyük şehirlerde büyük bir yük olan bir diğer masraf kalemi servis ücretleridir. İstanbul’da 2026-2027 eğitim-öğretim yılı için belirlenen tarifeye göre 0-1 kilometre arasındaki güzergahın yıllık ücret limiti 39 bin 970 lira. Eğer mesafe 9-11 kilometreye çıkarsa, yıllık ücret 58 bin 923 liraya, 23-25 kilometrelik mesafede ise 93 bin 924 lira gibi yüksek meblağlara ulaşmaktadır. Ankara’da bu yıl servis ücretleri ise yüzde 25,49 oranında artmış durumda. Burada yıllık ücretler, 27 bin 331 liradan başlayıp 40 bin 433 liraya kadar çıkabiliyor. İzmir’de de aynı oranla, yıllık servis ücretleri, 0-3 kilometrede 32 bin 850 liradan, 36-40 kilometrede 83 bin 250 liradan hesaplanmaktadır. Servislerde bazı öğrenciler için rehber personel ücreti de ayrıca ödenmektedir. Özellikle iki çocuğu okula gönderen aileler için, servis masrafları toplam eğitim bütçesine ek dertler katmakta. Büyük şehirlerde ulaşım maliyetinin yüksek olması, okul seçimi konusunda ailelerin göz önünde bulundurduğu unsurlardan biri olmuştur. Aynı zamanda çocukların forma, okul ayakkabısı, spor kıyafetleri ve mont gibi giyim ihtiyaçlarının da yenilenmesi gerekiyor. İlkokula başlayan çocuklar için ihtiyaç listesi daha geniş bir çerçeveye yayıldığından, buna ek olarak beslenme giderleri, kantin harcamaları ve okulda düzenlenen etkinlik, gezi veya sosyal faaliyetler için yapılan harcamalar da eklendiğinde, eğitim masrafları yıl boyunca devam eden bir bütçe unsuru haline gelmektedir.
