Çalışanların en önemli işçilik haklarından biri olan kıdem tazminatı, hangi koşullarda alınabilir? İstifa eden bir işçi, bu tazminatı alabilir mi? Avukat Ezgi Esnik Günay, istifa ederken dikkat edilmesi gereken bazı adımlar sayesinde kıdem tazminatı alma hakkının kazanılabileceğini belirtti. Tgrthaber.com Ekonomi Editörü Bengü Sarıkuş'un sorularını yanıtlayan Günay, hak kaybını önlemek için göz önünde bulundurulması gereken kritik noktaları vurguladı.
Eğer bir işçi, haklı nedenlerle iş sözleşmesini feshetmeye karar verirse, kendi isteğiyle istifa etse bile kıdem tazminatı almaya hak kazanabilir. Ancak burada fesih şekli son derece önemlidir. Eğer işçi, istifa dilekçesini baskı veya hata ile vermediğini kanıtlayamazsa, maalesef kıdem tazminatına erişemez. Diğer yandan, işveren ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir durum söz konusu olmaksızın çalışanını işten çıkardığında kıdem tazminatı ödemek zorundadır. Peki, işçilerin en önemli haklarından biri olan tazminat hakkını elde etmek için hangi hususlara dikkat etmesi gerekiyor? İşte detaylar...
İstifa eden bir işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Ezgi Esnik Günay: Kendi isteğiyle işten ayrılan bir işçinin, haklı fesih ile haksız fesih arasında ayrım yapması gerekir. Eğer işçinin işten ayrılmak için makul ve haklı sebepleri bulunuyorsa, bu gerekçelere dayanarak iş sözleşmesini feshedip işverenden kıdem tazminatı talep etme hakkı vardır.
Ancak burada işçinin işten kendi isteğiyle ayrılırken izlediği yöntem de büyük önem taşır. Eğer işçi, işverene yazılı bir bildirimde bulunmadan işten ayrılırsa, bu durum eylemli fesih sayılır. Eylemli fesih gerçekleştiren işçi, güçlü haklı fesih nedenleri varsa bu bilgiye dayanarak haklarını talep edebilir. Bununla birlikte, işçi haklı sebeplerinin olduğuna inansa bile istifa dilekçesi verirse, kıdem tazminatı hakkını kaybetmiş olur.
İstifa dilekçesi hangi durumlarda verilmelidir?
İstifa etmek isteyen bir işçi, buna gerekçe olabilecek haklı nedenler yoksa işverene dilekçe vermek zorundadır.
Eğer bir işçi, işten ayrılmak için haklı nedenleri olduğunu düşünüyorsa, bu durumda işverene haklı fesih nedenlerini açıklayan yazılı bir dilekçe sunması ya da eylemli fesih yaparak bildirimsiz durumdan yararlanması gerekecektir.
İstifa dilekçesi veren tazminat alamaz
Özetle, işverene istifa dilekçesi sunarak işten ayrılan bir işçi, eğer bu dilekçeyi baskı veya hata ile vermediyse kıdem tazminatı hakkından mahrum kalır. Ayrıca, işçi eğer sözlü olarak "istifa ediyorum" diyerek işten ayrıldıysa, bu durum eylemli fesih olarak kabul edilir ve kıdem tazminatı talep edilebilir.
İstifa dilekçesi verip tazminat almak için gereken şartlar!
Eğer işçi, haklı fesih nedeni olduğunu düşünerek istifa dilekçesinde "haklı sebeplerle istifa ediyorum", "kıdem tazminatımın ödenmesi şartıyla istifa ediyorum", "kıdem tazminatı hakkım saklı olarak istifa ediyorum" veya "fazla mesai alacaklarımın ödenmemesi nedeniyle istifa ediyorum" gibi ifadeler kullandıysa, bu durumda haklı fesih belirlenmiş olur ve işçinin kıdem tazminatı hakkı doğar.
Kıdem tazminatı neye göre hesaplanır?
Ezgi Esnik Günay: Kıdem tazminatı, işçinin işten ayrıldığı tarihteki giydirilmiş brüt maaşı üzerinden hesaplanır. İşçinin brüt ücreti, son aldığı net maaşın brüto çevrilmesi ile elde edilir. Brüt ücret, işçinin vergi ve diğer yasal kesintiler yapılmadan önceki toplam kazancıdır. Giydirilmiş brüt ücret ise, işçiye maaş dışında sürekli olarak sağlanan yol, yemek ve yakacak yardımı gibi yan ödemelerin de eklenmesiyle hesaplanır.
Sadakatsiz işçiye tazminat yok!
"Haklı nedenle fesih" nedir, işçi bunu nasıl kanıtlar?
Ezgi Esnik Günay: Haklı fesih durumu, hem işçi hem de işveren açısından geçerlidir. İş kanununa göre işçi verilen görevleri sadakat ve özen ile yerine getirmek zorundadır; işveren ise, işçiye yaptığı iş karşılığını zamanında ödemekle yükümlüdür. Bu yükümlülüklerin ihlali durumunda, ihlalin mağduru olan taraf için haklı fesih imkanı doğacaktır. Eğer kanunen tanınan hakları ihlal edilen taraf işçi ise, haklı nedenlere dayanarak işten ayrıldığında işçiye kıdem tazminatı ödenmesi gerekir. Aynı şekilde, haklarını ihlal edilen taraf işveren olursa ve işçi, özen ve sadakat yükümlülüğüne aykırı davranışlarda bulunursa, işveren işçiyi haklı sebep göstererek işten çıkarabilir ve tazminat ödeme yükümlülüğü oluşmaz.
İşyerinde bu durumları yaşayanlar dikkat!
İşçilerin haklı fesih nedenlerine örnekler vermek gerekirse: Ödeme eksiklikleri, maaş veya fazla mesai alacaklarının yeterince ödenmemesi, işyerinde psikolojik baskıya maruz kalma, iş tanımının dışındaki görevlerin verilmesi, yıllık izin talebinin reddedilmesi gibi haller söz konusudur. Aynı zamanda askerlik, emeklilik gibi hakların yaşama geçirilmemesi de bir neden olabilir.
İş sözleşmesini haklı nedenlere dayanarak fesheden bir işçiye kıdem tazminatı ödenmemişse, işçi ve iş arkadaşlarının tanıklığı, işyerinde durumu destekleyici bir kanıt olacaktır. Ayrıca işçi, fesih nedenini işyeri kayıtlarıyla da kanıtlama yollarına sahiptir.
İşveren bu durumlarda tazminat ödemez
İşverenin fesihleri açısından haklı fesih halleri, İş Kanunu'nun madde 25’inde düzenlenmiştir. İşveren, haklı bir sebebe göre işten çıkarma gerçekleştirse bile, en az bir yıllık kıdemi olan işçiye kıdem tazminatını ödemek zorundadır. İşveren, yalnızca İş Kanunu'nun 25/2. maddesinde belirtilen nedenlere dayanarak işçiyi işten çıkardığında tazminat ödemekten muaf tutulacaktır.
İşçiler hak kaybına uğramamak için istifa dilekçesinde neleri göz önünde bulundurmaları gerekir?
Ezgi Esnik Günay: Eğer bir işçi haklı fesih sebeplerinin var olduğunu düşünüyorsa, işverene istifa dilekçesi vermemelidir. Haklı nedenleri bulunan bir işçi, işverene hiçbir bilgi vermeden eylemli fesih yolunu tercih ederek işten ayrılabilir ya da haklı nedenlerini belirtir şekilde bir dilekçe sunarak işten çıkabilir.
