İngiltere'den Türkiye'ye gönderilen plastik atıkların geri dönüştürüldüğü Adana'daki geri dönüşüm tesislerinin yakınındaki sulama kanallarında ciddi miktarda mikroplastik ve diğer plastik kirlilik maddelerinin bulunduğu tespit edildi.
İngiltere merkezli The Guardian gazetesinin yayımladığı bir araştırma, kirliliğin yaşandığı su yollarının yoğun yağışların ardından tarım alanlarına taşındığını ve bu suların daha sonra Türkiye'nin en verimli tarım bölgelerinden biri olan Çukurova Ovası'ndaki sulama kanallarına bağlandığını ortaya koydu. Yayımlanan raporda, bu durumun tarımsal üretim ile gıda güvenliği açısından kaygı verici olduğu vurgulandı.
Gazeteye göre elde edilen veriler, gelişmiş ülkelerin plastik atıklarını daha az gelişmiş atık yönetim sistemine sahip ülkelere göndermesini tanımlamak için kullanılan "atık sömürgeciliği" (waste colonialism) tartışmalarını yeniden gündeme taşıyor.
Haberde, İngiltere'nin 2025 yılında sekiz yılın en yüksek seviyesi olan 675 bin ton plastik atık ihraç ettiğine ve bu miktarın 139 bin tonunun Türkiye'ye gönderildiğine yer veriliyor. Aynı yıl, Avrupa Birliği (AB) tarafından Türkiye'ye gerçekleştirilen plastik atık ihracatının da bir önceki yıla göre yüzde 19 oranında artarak 500 bin tonun üzerine çıktığı kaydediliyor.
ATIK SÖMÜRGECİLİĞİNE DAİR TARTIŞMALAR VE SEVKİYAT VERİLERİ
Gazete, İngiltere merkezli Çevresel Soruşturma Ajansı'nın (Environmental Investigation Agency - EIA) analizine dayanarak, Mayıs 2021 ile Temmuz 2024 tarihleri arasında İngiltere'den Türkiye'ye sevk edilen plastik atıkların yaklaşık yüzde 13'ünün Adana'daki sekiz farklı tesise ulaştığını bildirdi.
Anlaşmalar çerçevesinde gerçekleştirilen üç yıllık sürede, 13 İngiliz şirketinin Adana’daki geri dönüşüm merkezine toplam 545 ayrı sevkiyatla yaklaşık 52 bin ton plastik atık gönderdiği belirlendi. Guardian, bu ihracatçı firmaların yasa dışı faaliyetlerde bulunduğuna dair bir iddia bulunmadığını, ancak İngiltere'deki düzenlemelere göre ihraç edilen plastik atıkların çevreye duyarlı bir şekilde geri dönüştürülmesi gerektiğini kaydetti. Bu yükümlülüğün, atıkların sadece sevk edilmesini değil, varış noktasında uygun bir şekilde işlenmesini de kapsadığı belirtiliyor.
PLASTİK İTHALATININ YASAKLANMASI ÇAĞRISI
Haberde görüşlerine yer verilen Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi bünyesinde görev yapan deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu, mikroplastik örneklerini kendisi toplamış olup, Türkiye'ye plastik atık ithalatının tamamen yasaklanması gerektiğini vurguladı.
Gündoğdu, mikroplastik içeren atık suların sulama kanallarına bırakılmasının tarımsal kirlilik ve gıda güvenliği açısından ciddi riskler taşıdığını, geri dönüşüm tesislerinden kaynaklanan plastik kirliliğinin nihayetinde Akdeniz'e ulaşacağını belirtti.
Guardian'ın aktardığı araştırmaya göre, geri dönüşüm tesislerinin bulunduğu bölgeden alınan su örneklerinde mikroplastik yoğunluğunun, tesislerin üst kısmında alınan örneklere göre 10 kat daha yüksek bir seviyede olduğu tespit edildi. Araştırma kapsamında ayrıca geri dönüşüm süreçlerine özgü plastik peletler, film parçaları ve plastik kırıntıları da saptandı.
Guardian, 2021 yılında Greenpeace tarafından yayımlanan araştırmada İngiliz süpermarketlerinden kaynaklanan plastik atıkların Adana'ya döküldüğü ve yakıldığına dair verilerin yanı sıra Türkiye'nin aynı yıl polietilen gibi bazı plastik atıkların ithalatını yasakladığını, ancak geri dönüşüm sektöründeki baskılar sonucu bu yasağın kaldırıldığını hatırlattı.
Ayrıca, gazete Avrupa Birliği'nin plastik atık ihracatına yeni kısıtlamalar getirdiğini ve kasım ayından itibaren Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatının büyük ölçüde yasaklanacağını açıkladı. Çevre örgütleri, Türkiye'nin OECD üyesi olması nedeniyle Avrupa’dan ülkeye daha fazla plastik atık yönlendirilmesinden endişe duyduklarını ifade etti.
Guardian, bu durum hakkında Türkiye'deki yetkililerden de görüş talep ettiğini ancak henüz bir yanıt alamadığını belirtti.
