Sosyal medya platformları aracılığıyla yayılan dedikodular, Endonezya Menkul Kıymetler Borsası’nda (IDX) bireysel yatırımcılar için ciddi kayıplara yol açtı. Bank MNC’nin ByteDance ile bağlantılı olduğuna dair iddialar başlangıçta duyulurken, çeşitli forumlar ve mesajlaşma grupları, bazı hisselerde keskin fiyat artışları yaratacak bir dalga oluşturdu. Ancak bu artışlar uzun sürmedi ve fiyatlar hızla geri çekilerek geride büyük miktarda kayıplar bıraktı.
Piyasalardaki bu gelişmeler, “şişirme ve boşaltma” yöntemlerinin tekrar gündeme gelmesine sebep oldu. Zamanla yükselen hisseler, bireysel yatırımcıların yoğun talepleriyle zirveye ulaştı; sonrasında gelen sert satışlar ise bu yatırımcıları hazırlıksız yakaladı.
BİR YATIRIMCININ HİKÂYESİ: ZİRVEDEN DİBE
Cakarta'daki bir dijital reklam ajansında görevli 39 yaşındaki yatırımcı, beş yıl önce yaşadıkları deneyimi hala unutamıyor. Sosyal medya kaynaklı dedikodular neticesinde, bir bankanın hissesini ihtişamlı zirve noktasında aldığını ifade ediyor. Fakat takip eden günlerde yaşanan ani düşüş, ciddi bir zarara yol açmış. “Herkes bununla ilgili konuşuyordu, kaçırmak istemedim,” diyor. Sonrasını düşünmek dahi istemiyor.
“GORENG SAHAM” KÜLTÜRÜ YENİDEN GÜNDEMDE
Endonezya borsa piyasasında uzun zamandır bilinen “goreng saham” uygulamaları, yani söylentilerle oluşturulmuş yapay fiyat artışları, bu yeni gelişmeyle beraber yeniden eleştiri oklarının hedefi oldu. Eleştirmenler, düzenleyici otoritelerin yetersizliğini vurgularken, son on yıl içinde perakende yatırımcıların büyük kayıplara uğradığını belirtiyor. Piyasa gözetimi ve dolandırıcılık ile manipülasyon araştırmalarında yetersizlik olduğu genel bir görüş haline geldi.
Ocak ayının son günlerinde tartışmalar daha da alevlendi. Endeks sağlayıcı kuruluş MSCI, hissedarlık yapılarındaki belirsizliklerin durumunu belirterek, Endonezya hisselerinin sınıflandırmasının aşağı yönlü değişikliklere uğrayabileceğini ifade etti. 28 Ocak’ta yapılan bu uyarı sonrasında Jakarta Bileşik Endeksi’nde ciddi bir düşüş meydana geldi.
MAKRO EKONOMİK ETKİLER TABLOYU AĞIRLAŞTIRDI
Bir diğer unsur ise makroekonomik durum. Endonezya rupisi, kamu maliyesi ve devlet müdahaleleriyle ilgili endişeler ışığında ABD doları karşısında değer kaybetti. Risk iştahındaki düşüş, hisse senedi piyasasındaki dalgalanmaları derinleştirdi.
Benzer bir durumun 2021 yılında yaşandığını hatırlatmakta fayda var. Jakarta merkezli bir banka için, bir teknoloji firmasından destek alınacağına dair sosyal medyadan yayılan söylentiler, o hisse senedinde hızlı bir değer artışına neden olmuştu. Forumlarda yayılan bilgiler, ciddi bir alım dalgasına yol açmıştı.
ANİ YÜKSELİŞLER, HACİM SORULARI
2024 ve 2025 yılları boyunca bazı hisselerde ani ve dikkat çekici yükselişler gözlemlendi. Bireysel yatırımcıların ilgisinin yoğun olduğu bu hisselerdeki işlem hacimleri ve fiyat dalgalanmaları, piyasa gözetimi açısından birçok soru işareti yaratmaya başladı. “Bu kadar yükseklik nereden geliyor?” sorusu, piyasa içerisinde sıkça gündeme gelmeye başladı.
DAVRANIŞSAL RİSKLER VE EFSANE HİKAYELERİN GÜCÜ
Devlet yetkilileri ise kısa vadeli dalgalanmaların doğal bir durum olduğunu savunuyor. MSCI tarafından gelen değerlendirmeleri, yapısal reformlarla ilgili bir uyarı düdüğü olarak görülüyor. Düzenleyici kurumlar, piyasa şeffaflığını artırmaya yönelik adımlar atmayı planlıyor.
REFORM GİRİŞİMLERİ VE SERBEST DOLAŞIM TARTIŞMALARI
Ulusal Ekonomi Konseyi, piyasa gözetiminde daha sıkı kontroller, olağandışı işlemlerin titizlikle izlenmesi ve manipülasyona karşı önlemlerin daha etkili bir şekilde uygulanması üzerinde duruyor. Yapay zeka tabanlı gözetim araçlarının kullanılması, serbest dolaşım limitlerinin yükseltilmesi ve borsa sahiplik yapısındaki çıkar çatışmalarının çözülmesi, masaya yatırılan öneriler arasında yer alıyor.
Ayrıca, IDX’in denetim sağlayacağı bazı aracı kuruluşlarla olan sahiplik bağlantıları, yaptırımların uygulanmasında belirsizlik yaratabiliyor. Bu tür bağların sona ermesi, gözetim yeteneklerinin artırılması açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
