28 Şubat'ta başlayan ABD, İsrail ve İran arasındaki çatışma, petrol piyasalarının gidişatını köklü bir şekilde etkiledi. Yapılan değerlendirmelere göre çatışmadan önce, küresel petrol arzında bir artışın olacağına dair beklentiler hakimdi.
Bu koşullar altında, petrol fiyatlarında düşüş yaşanacağı öngörülüyordu. Brent petrol, yılbaşından çatışmanın başladığı 28 Şubat’a kadar ortalama 66,8 dolarlık bir seviyede işlem gördü.
Ancak Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılık kısıtlamaları, arz kaygılarını artırarak petrol fiyatlarını hızlı bir şekilde yukarı yönde etkiledi. Bunun yanı sıra, krizin süresinin beklenenden uzun sürmesi, piyasalardaki dalgalanmayı artırdı. Neticede Brent petrol fiyatı 90 doların üzerini görmeye başladı.
Petrol Taşımacılığında Alternatif Rotalar
Hürmüz Boğazı, dünya genelinde petrol ticareti açısından hayati bir öneme sahip. Küresel petrol taşımalarının yaklaşık %20'si buradan geçiyor. Bu nedenle, İran’ın bu geçiş güzergâhını kapatması petrol piyasası üzerinde baskı oluşturdu. Ayrıca, tanker taşımacılığındaki aksaklıklar arz kaybı endişelerini derinleştirdi.
Ancak bazı ülkeler, alternatif taşıma yollarını devreye sokarak kısıtlamaların küresel piyasalara etkisini minimize etmeyi başardı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, farklı boru hatlarını kullanarak Hürmüz’ün dışındaki güzergâhlara sevkiyat yönlendirmesi yaptı.
Küresel Petrol Arzına Alternatif Destek
Kuzey Amerika'daki petrol üretiminin artması, genel petrol arzını destekledi. Ayrıca, biyoyakıtların kullanımındaki artış, petrol talebini bir nebze kısıtladı.
Diğer yandan, Çin’in stratejik rezerv oluşturma taleplerinde bir yavaşlama gözlendi. Bu gelişme, küresel petrol piyasasındaki talep baskısını az bir miktar azaltmış oldu. BBVA Research’a göre ise en güçlü destek kaynağı, koordineli olarak yapılan rezerv kullanımlarıdır. Ülkeler, artan fiyatları düşürmek amacıyla stratejik rezervlerini piyasaya sürdüler.
Bu önlemler, Hürmüz Boğazı’ndaki kısıtlamanın petrol piyasasına olan etkisini yaklaşık %4 seviyesine indirmiştir. Böylelikle boğazdaki taşımacılıktaki sorunlara rağmen global arzın tamamen kesilmesi engellenmiş oldu. Ancak sürekli rezerv kullanımı, sürdürülebilir olarak görünmüyor.
Petrolde Anlaşma Umudu
BBVA Research, önümüzdeki haftalarda bir anlaşmanın sağlanabileceğini öngörüyor. Böyle bir durumda Hürmüz Boğazı'nın yeniden sevkiyata açılması bekleniyor. Ayrıca OPEC’in planladığı arz artışları da piyasaya ek petrol kazandırabilir. Bu gelişmeler, fiyatlar üzerindeki jeopolitik baskının önemli ölçüde azalmasını sağlayabilir.
Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde Brent petrolün hızla 70 dolar seviyesine yaklaşıp mevcut fiyatlardan bir miktar geri çekilme yaşayabileceği öne sürülüyor. Ancak bu tahmin, anlaşmanın sağlanmasına ve sevkiyatın normale dönmesine bağlıdır. Ayrıca OPEC’in üretim planlarının hayata geçirilmesi de kritik bir önem taşımaktadır.
Brent Petrol 95 Doları Görebilir
Taşımacılıktaki kısıtlamaların devam etmesi durumunda farklı bir fiyat dinamiği ortaya çıkabilir. Brent petrol, birkaç hafta boyunca yüksek seviyelerde kalabilir. BBVA Research, çatışmanın sürdüğü bir durumda 90-95 dolar aralığını öngörüyor. Böylece enerji piyasalarındaki yüksek fiyat ortamı bir süre daha devam edebilir.
Öte yandan, küresel rezervlerin kullanım kapasitesinin sınırlı olduğu biliniyor. Dolayısıyla kriz süresi uzadıkça gelişen destekler zayıflayabilir. Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşen arzın daha da azalması, fiyatların yeniden yükselmesine yol açabilir. Bu durum, uzun süreli bir çatışmanın mevcut fiyat bandının aşılması riskini beraberinde getirebilir.
Petrol Fiyatlarının Seyri Savaş ve Siyasetle Belirlenecek
BBVA Research, nihai fiyat görünümünün iki alternatif senaryo arasında şekilleneceğini ifade etti. Birinci senaryo, bir anlaşma sağlanarak sevkiyatların yeniden başlamasını içeriyor. İkinci senaryo ise çatışmaların ve taşımacılıktaki kısıtlamaların devam etmesiyle ilgili. Bu noktada petrol piyasasının yönü, siyasi ve askeri gelişmelere bağlı olacak.
Ayrıca ABD’de kasım ayında gerçekleşecek seçimler dikkatle izlenecek. Seçim dönemiyle bağlantılı olarak siyasi atmosfer, enerji politikalarının şekillenmesinde etkili olabilir. Böylelikle ABD seçimlerinin petrol fiyatları üzerinde belirleyici bir rol oynaması muhtemeldir. Bunun yanı sıra Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler de temel fiyat unsuru olmayı sürdürecektir.
