81 İl'de İklim Devrimi! Emisyon Takibi ve Enerji Dönüşüm Hızlanıyor!
İklim Değişikliği Başkanlığı'ndan elde edilen bilgilere göre, yeni yapılan düzenlemeyle iklim değişikliği mücadelesinin yerel düzeyde daha sistematik, ölçümlenebilir ve uygulamaya uygun bir yapıya kavuşturulması hedefleniyor. Bu çerçevede, İklim Kanunu çerçevesinde oluşturulan ve 4 Ağustos'ta Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren "Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik", dikkate değer bir yol haritası sunuyor.
Daha önce belediyeler tarafından farklı yöntemlerle gerçekleştirilen yerel iklim planları, bu yeni düzenlemeyle birlikte tüm illeri kapsayan tek bir sistem altında değerlendirilecek. Her il, kendi iklim risklerini ve sera gazı emisyonlarını belirleyerek azaltım hedeflerini ve uygulanacak eylem adımlarını tespit edecek.
Bu yaklaşım, iklim politikalarını sadece çevre birimlerinin sorumluluğuna hapsetmekten çıkararak enerji, ulaşım, sanayi, tarım, su yönetimi, şehirleşme ve yatırım politikalarıyla bir bütünlük içinde ele almayı amaçlıyor. Yerel düzeyde enerji dönüşümünü hızlandırmayı, kurumsal işbirliğini artırmayı ve sonuçların düzenli olarak izlenmesini mümkün kılan bir yapı oluşturulması hedefleniyor.
İl bazında oluşturulacak sera gazı envanterleri aracılığıyla emisyonların hangi sektör ve faaliyetlerden kaynaklandığı belirlenecek. Binalar, ulaşım, sanayi, atık gibi sektörlerin enerji tüketimlerinin ayrı ayrı analiz edilmesiyle enerji verimliliği yatırımlarına ihtiyaç duyulan alanlar, yenilenebilir enerji potansiyelinin artabileceği yerler ve en yüksek emisyon azaltımını sağlayacak projeler tespit edilecek.
Belediye binalarında enerji verimliliği, çatı üstü güneş enerjisi sistemleri (GES), elektrikli belediye araçları, toplu taşıma yatırımları ve atıktan enerji üretimi gibi projelerin sağlayacağı enerji tasarrufu ve emisyon azaltımının etkileri ölçülecek.
Yerel planlarla Türkiye’nin Ulusal Katkı Beyanı çerçevesindeki hedeflerinin somut yatırımlara ve uygulanabilir projelere dönüştürülmesi, ayrıca, 2053 net sıfır emisyon hedefine katkı sağlaması bekleniyor.
Yerel yönetimlerin bu süreçte etkin bir şekilde ilerleyebilmesi için İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından Yerel İklim Değişikliği Eylem Planlarının (YİDEP) hazırlanması, uygulanması ve izlenmesine dair güncel teknik kılavuzlar sağlanacak. Ayrıca sera gazı envanteri, iklim risk değerlendirmesi, izleme ve değerlendirme ile iklim finansmanı konularında teknik destek sunulacak.
Bu süreçte oluşturulacak internet tabanlı E-YİDEP sistemine belediyeler ve ilgili kurumlar tarafından veri girilecek. Planların uygulanma durumu ve elde edilen sonuçlar düzenli olarak izlenerek kamu ile paylaşılacak. Elde edilen veriler İklim Portal üzerinden halka sunulacak.
Ayrıca, karar vericiler için emisyon senaryoları, iklim riskleri ve maliyet etkin eylemlere yönelik karar destek araçları geliştirilecek. Yerel yönetimlerin kurumsal kapasitesinin artması amacıyla belediye çalışanlarına eğitim ve teknik destek sağlanacak.
Tahmini Bütçeler ve Olası Finansman Kaynakları Planlama Aşamasında Belirlenecek
Yönetmelik ile her iklim eyleminin ön görülen bütçesi ve muhtemel finansman kaynakları planlama aşamasında belirlenecek. Bunun sonucunda, çatı GES, enerji verimliliği, elektrikli ulaşım ve düşük karbonlu altyapı proje çalışmaları, maliyetleri, uygulama takvimleri, sağlanacak enerji tasarrufu ve emisyon azaltım potansiyelleri belirlenerek yatırım projelerine dönüştürülecek.
Yönetmelik doğrudan yeni bir finansman fonu oluşturmasa da, belediyelerin ulusal yardım programları, İller Bankası kaynakları, uluslararası finansal kuruluşlar, iklim fonları ve hibe programlarına sunacağı teknik açıdan güçlü proje portföylerinin hazırlanmasına katkı sağlayacak.
Gelecek süreçte, ulusal ve uluslararası kaynakların YİDEP öncelikleriyle uyumlu projelere yönlendirilmesi ve belediyelerin finansman erişiminin kolaylaştırılması hedefleniyor.
Yönetmeliğe göre, İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları 31 Aralık 2026 tarihine kadar, valilerin başkanlığında, belediyeler, kamu kuruluşları, üniversiteler, meslek birlikleri ve diğer ilgili paydaşlar ile oluşturulacak.
İlk Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları, 2028-2032 dönemini kapsayacak şekilde 31 Aralık 2027’ye kadar kurullar tarafından onaylanacak. Bu süreçte, 2026 yılında kurumsal yapı tamamlanarak ekipler oluşturulacak ve veri hazırlıkları yapılacak. 2027’de ise sera gazı envanterleri ve iklim risk değerlendirmeleri hazırlanarak hedefler, eylemler, sorumlu kurumlar, bütçeler ve finansman kaynakları netleştirilecek.
Onaylanan planlar E-YİDEP sistemine entegre edilecek, İklim Portal üzerinden kamuoyuyla paylaşılacak ve her 5 yılda bir güncellenecek.
Enerji Dönüşümündeki İlerleme Takip Edilecek
YİDEP'lerin uygulama sonuçları her yıl düzenli olarak izlenecek. Belediyeler, bir önceki yıl uygulamaya konulan eylemleri ve elde edilen sonuçları her yıl 30 Haziran'a kadar E-YİDEP sistemine kaydedecek. İl sera gazı envanterleri de yıllık olarak güncellenecek.
Enerji dönüşümündeki gelişmeler; oluşturulan güneş enerjisi kapasitesi, yenilenebilir kaynaklardan üretilen enerji miktarı, belediye binalarındaki enerji tüketiminde azalma, elektrikli veya düşük emisyonlu araç sayısı, toplu taşıma kullanım oranı, yıllık enerji tasarrufu, azaltılmış sera gazı emisyonu ve yatırımların gerçeklemesi gibi ölçütler üzerinden takip edilecek.
İzleme sonuçları, İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları tarafından her yıl değerlendirilecek. Gecikme veya hedeflerden sapma olduğu takdirde, sorumlu kurumlar gerekli önlemleri almaları için yönlendirilecek ve sonraki dönem planlarına ilişkin öneriler hazırlanacak. Yıllık değerlendirme raporları ise 31 Ekim’e kadar sisteme kaydedilerek kamuoyu ile paylaşılacak.