Büyükbaş Besi Sektörü Alarmda! Yükselen Maliyetler Üreticileri Zora Soktu
VEYSEL AĞDAR
Kırmızı et sektöründe yetiştirici maliyetleri ile kesimhane fiyatları arasındaki fark giderek büyüyor. Bölgesel çatışmalar ve tedarik zincirindeki kesintiler, başta akaryakıt olmak üzere yem, saman ve işçilik maliyetlerini artırırken, büyükbaş hayvan yetiştiricileri, kesim ücretlerinin artmamasından dolayı endişe duyuyor. Ege, Akdeniz, Marmara, İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerindeki kesim ve kombine verilerine göre, besicilerin elinde kalan fiyat ile kesim fiyatı arasında ortalama 50-70 lira kadar bir uçurum bulunuyor. Yetiştiricilerin büyükbaş hayvan maliyeti 640 lira/kg iken, kesim ücretleri 575 ila 590 lira arasında dalgalanıyor. Kesim fiyatlarının artan üretim maliyetlerini karşılamadığını ve şeylerin gitgide zorlaştığını dile getiren Güven Hayvancılık işletmesinin sahibi Güven Oktay, yem, saman ve akaryakıt maliyetlerindeki artışa rağmen hayvan kesim fiyatlarının düşük seyrettiğine dikkat çekti.
Kilo Başı 50 Lira Zarar
Yaklaşık 30 yıldır işletmecilik yaptığını belirten Oktay, besiciliğin kârlı olmanın ötesinde, mevcut koşullarda devam ettirilmesinin bile oldukça zorlaştığını vurgulayarak, “Yem, saman ve yakıt fiyatları yüksek, hayvan kesim fiyatları ise oldukça düşük. Besiciliğin sürdürülebilmesi için hayvanın kilosunun 630-640 lira olması gerekiyor, ancak şimdi hepimiz kilo başına en az 50 lira zarar ediyoruz” ifadelerini kullandı.
İstanbul’un Arnavutköy ilçesindeki işletmesinde geçtiğimiz yıl 50 dana beslediğini ancak bu yıl sayıların 42’ye düştüğünü ve yıldan yıla %20’lik bir küçülme yaşadığını dile getiren Oktay, “Maliyetler sürekli olarak artıyor. Yemin torbasına ve diğer gıda maddelerine her geçen gün zam geliyor. İki yıl içerisinde kurbanlık olması beklenen bir hayvanın maliyeti kilosu 700 lira civarında. Onu 560, 575 ya da 590 gibi farklı rakamlardan kestiriyoruz. Bu durum zarar etmemize neden oluyor ve giderek küçülüyoruz” şeklinde konuştu.
Böyle Devam Ederseniz Hayvancılığı Bırakacağız
Büyük işletmelere yönelik desteklerin daha fazla olduğunu ve küçük üreticilerin ayakta kalmakta zorlandığını ifade eden Oktay, “Tekirdağ’ın Saray ilçesindeki 200 başlık çiftliğim şu anda boş. Mevcut maliyetler altında yeni hayvan alımı ve beslenmesi sürecini sürdürmek imkânsız hale geldi. Şu an pazarda canlı kilosu 700 liradan satışa sunuluyor. Hayvanları alırsanız ahırda tutmanız gerekiyor, çoban ücretleri, yem maliyetleri ve diğer giderler var. Bunların hepsi de zarar demek. Çiğ süt fiyatları, günlük ihtiyaçlarımızı bile karşılamıyor. Üç kilogram süt satsanız, bir bardak çay içemeye yetiyor. Eğer bu durum devam ederse, hepimiz bu sektörden çekileceğiz” diyerek endişesini dile getirdi.
İthal Besilik Hayvanların Avantajı Gitti
Piyasadaki sıkıntının, hayvan arzından çok üretici maliyetleri ile elde edilen gelir arasındaki dengesizlik olduğunu vurgulayan Oktay, ithal hayvanların artık fazla maliyet avantajı sağlamadığını, ithal Angus ile yerli hayvanlar arasındaki fiyat farklarının da azaldığını belirtti. İthal hayvanların yaklaşık maliyetinin 427 TL/kg olduğunu ifade eden Oktay, “İthal hayvanlarla birlikte gelen gübre miktarı da 20 kilodan fazla. Bu yüzden maliyetler yerlilerle eşdeğer hale geliyor. Bu nedenle bazı üreticiler Angus almak yerine Kars’tan yerli dana temin etmeye başladılar. Kesim aşamasında ise yerli hayvanın fiyatı 20-30 lira daha yüksek” diyerek durumu gözler önüne serdi.
Sonbahar ve Kış Döneminde Fiyatların Dengeye Gelmesi Bekleniyor
Dana karkas fiyatlarının, 2025 yılı Kasım ayında yaşanan spekülatif dalgalanmalar ve arz kısıtlarının etkisiyle 480 TL/kg seviyesinden hızlı bir şekilde 620-630 TL/kg aralığına yükseldiğini açıklayan Ulusal Kırmızı Et Üreticileri Konseyi (UKON) Başkanı Ahmet Hacıince, 2026 yılının başlangıcından itibaren fiyatların 570-600 lira arasında dalgalanmaya devam ettiğini söyledi.
Et ve Süt Kurumu’nun yürüttüğü düzenleme faaliyetlerinin, dana kesim fiyatlarının daha istikrarlı hale gelmesinde etkili olduğunu belirten Hacıince, “Kuzu kesim fiyatlarıyla dana kesim fiyatları arasındaki fark arz kaynaklıdır. Kurban Bayramı’nda yapılan yoğun küçükbaş kesimleri ve yaz aylarında artan talep fiyatları yukarı taşıdı. Kuzu karkas fiyatı da bu süreçte 491 liradan 630 liraya yükselebildi. Beklenilen mevsimsel hareketin her yıl aynı dönemlerde tekrarlandığına değinen Hacıince, okulların açılması ile iç turizm hareketliliğinin azalarak, yaz dönemine bağlı küçükbaş et talebinin düşeceğini ve aynı dönemde mera ve yayladaki hayvanların yerleşim alanlarına dönmesiyle arzın artmasını öngörüyor.”
Kuzu Karkasında Fiyat Farkları Talep, Mevsim ve Üretimle Belirleniyor
Marmara, Ege ve Karadeniz bölgelerinde turizmin yoğun olduğu yaz aylarında küçükbaş et tüketimindeki artışın yerel fiyatların yukarı çıkmasına neden olduğunu ifade eden Hacıince, ayrıca Marmara ve Ege’de yetişen kuzuların, tür özellikleri nedeniyle sofralık tüketimde daha çok tercih edildiğini ve bu durumun o bölgelerdeki fiyat oluşumlarını da etkilediğini aktardı. Üretim tercihleri açısından, özellikle Güneydoğu Anadolu'da hayvanların daha uzun süre besiye alındığını ve kuzu yerine ağırlıklı olarak toklu kesiminin gerçekleştirildiğini belirten Hacıince, bu durumun kompozisyon farkı nedeniyle o bölgede görülen kesim fiyatlarının daha düşük görünmesine sebep olduğunu ifade etti. İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'daki turizm kaynaklı talebin sınırlı olması da fiyat farklılıklarını artıran etkenler arasında yer alıyor.
Son Bir Yılda Kesim Fiyatlarında Dikkat Çekici Artışlar Yaşandı
Ulusal Kırmızı Et Konseyi’nin (UKON) verilerine göre, son bir yılda dana kesim fiyatları dalgalanırken, kuzu kesim fiyatlarında belirgin bir artış gözlemleniyor. Son 1 yıl içerisinde dana kesim fiyatı kilogram başına 119 lira, kuzu kesim fiyatı ise 138,7 lira artış gösterdi. Türkiye’nin 7 bölgesinde bulunan kombine kesim fiyatlarının ortalamasına göre, 4 Eylül 2025’te 465,80 TL/kg olan dana kesim fiyatlarının, Ocak 2026’dan itibaren inip çıkma eğilimi gösterdiği görülmekte. 8 Ocak’ta 587,19 TL/kg seviye ile olan dana kesim fiyatı, Mart ayında 612 TL/kg olarak ilk 9 ay içerisindeki en yüksek rakama ulaştı. Ardından 16 Temmuz’da 570 TL/kg seviyesine gerileyen fiyat, 10 Eylül’de 584,95 liraya çıkarak toparlanma gösterdi. Şu anki kesim fiyatı, 8 Ocak’taki rakamın 2,24 lira gerisinde. Kuzu kesim fiyatlarında ise sürekli bir artış devam ediyor. 4 Eylül 2025’te 491,46 lira olan kuzu kesim fiyatı, son 1 yıl içerisinde 130,7 liralık bir artışla 10 Eylül’de 622,14 liraya çıktı. Yılın ilk dokuz ayında ise artış miktarı 70,5 lira olarak kaydedildi. 8 Ocak'ta 522,94 lira olan kuzu kesim fiyatı da, 10 Eylül itibarıyla 622,14 lira seviyesine ulaşmıştır.